Handleidingen

Wat is het verschil tussen preamp- en poweramp-distortion?

Distortion kan uit de voorversterker komen of uit de eindversterker, en dat hoor je. Zo herken je het verschil, zo stel je je buizenversterker in en zo krijg je poweramp-distortion ook op een lager volume.

Dit artikel is meer dan een jaar oud. Sommige links of informatie kloppen mogelijk niet meer.

Wat is het verschil tussen preamp- en poweramp-distortion?

Een gitaarversterker bestaat uit twee delen: de voorversterker (preamp) en de eindversterker (power amp). Preamp-distortion ontstaat als de voorversterker overstuurt, poweramp-distortion als de eindversterker overstuurt. Ze klinken allebei anders.

Preamp-distortion

De voorversterker maakt het zwakke signaal van je gitaar sterker en vormt je klank. Heeft je versterker een gain- en een mastervolumeknop? Dan krijg je preamp-distortion als je de gain hoog zet en het mastervolume laag houdt. Zo kun je ook op een normaal volume flink distortion halen.

Preamp-distortion heeft meer gain dan poweramp-distortion, klinkt gecomprimeerder en vloeiender en geeft ook op lage volumes een lange sustain.

In de voorversterker zit ook de EQ van je versterker. Versterkers die het vooral van preamp-distortion moeten hebben, bieden daardoor meestal veel mogelijkheden om je sound te vormen.

Poweramp-distortion

Eindbuizen van een buizenversterker
Eindbuizen van een buizenversterker

De eindversterker maakt het signaal sterk genoeg om je speaker aan te sturen. Poweramp-distortion hoor je als je de voorversterker clean houdt en het mastervolume zo ver opendraait dat de eindversterker in overdrive gaat.
Heeft je versterker geen mastervolume, dan bepaalt de volumeknop hoe hard de voorversterker de eindversterker aanstuurt. Draai je die open, dan gaan ze allebei harder werken, en bij veel van zulke versterkers, zoals een Fender Deluxe Reverb of een Marshall Plexi, komt de distortion dan vooral uit de eindtrap.

Poweramp-distortion klinkt over het algemeen voller, dynamischer en punchier dan preamp-distortion, en reageert sterker op hoe hard je aanslaat.
Hoeveel volume je daarvoor nodig hebt, hangt af van het vermogen van je versterker. Bij een krachtige versterker moet je soms oorverdovend hard spelen om de eindversterker in overdrive te krijgen.
Bovendien heeft de eindversterker zelden veel toonregeling, dus je kunt je sound hier minder bijsturen.

Wil je poweramp-distortion op lage volumes? Dan kan een attenuator uitkomst bieden. Die zet je tussen je versterker en je speaker. De eindversterker kan dan voluit werken, terwijl er minder volume uit je speaker komt. Gebruik bij een buizenversterker wel een attenuator die geschikt is voor het vermogen en de impedantie van je versterker, zoals de Harley Benton PA-250. Waarom die impedantie zo belangrijk is, lees je in ons stuk over ohm, load en impedantie.

Reken niet op wonderen bij een flinke demping. De eindtrap gaat wel in overdrive, maar je speaker beweegt nauwelijks nog, en juist de speaker draagt een deel van de klank van een hard opengedraaide amp. Hoe meer je dempt, hoe doffer en vlakker het vaak klinkt.

Wat er in de buizen gebeurt

In de voorversterker van een buizenamp zitten kleine dubbele triodes, meestal de 12AX7 (ook ECC83 genoemd). Het signaal gaat daar door een paar gainstages achter elkaar. Bij een high-gainversterker kapt elke stage een stukje af, en samen geven ze die dichte, gelijkmatige distortion met veel sustain.

In de eindversterker werken grotere buizen, zoals de EL34, 6L6, EL84 of 6V6, samen met de faseomkeerbuis, de voeding en de uitgangstrafo. Draai je die tot het randje open, dan zakt de voeding bij een harde aanslag even in. Die sag geeft de compressie en het ademende gevoel van een hard opengedraaide amp. Ook het buistype hoor je terug: EL34's geven de middenrijke crunch van een Marshall, 6L6's de strakkere klank met meer laag van een Fender Twin, EL84's het heldere gekraak van een Vox AC30.

Transistorversterkers en modelers

Bij een transistorversterker wil je geen eindtrapdistortion. Een transistor-eindtrap die vastloopt, kapt het signaal hard en raspend af. Daarom komt bij transistor- en modelingversterkers alle bruikbare distortion uit de voorversterker of uit de software, ook als die een opengedraaide buizeneindtrap nabootst.

Modelers zoals de Line 6 Helix, de Kemper Profiler en de Neural DSP Quad Cortex rekenen de eindtrap wel na, inclusief sag en het karakter van verschillende eindbuizen. Die instellingen zitten vaak wat verstopt in een submenu van het ampblok. Het loont om ermee te spelen, want daar zit een groot deel van het verschil tussen een stijve en een levendige preset.

Vintage en moderne versterkers

Veel vintage versterkers halen hun crunch vooral uit de eindversterker. Afhankelijk van de versterker geeft de voorversterker misschien helemaal geen distortion.

Moderne high-gainversterkers zijn juist ontworpen om het grootste deel van de distortion en klankvorming in de voorversterker te doen, met een relatief cleane eindversterker. Vaak kun je zo'n versterker ook zo afstellen dat je vooral poweramp-distortion krijgt, of een mix van preamp- en poweramp-distortion.

Bekijk deze video met geluidsvoorbeelden:

Tip

Wil je vooral met poweramp-distortion spelen? Dan kun je het best een buizenversterker met een lager vermogen nemen. De eindbuizen gaan dan bij een lager volume in overdrive en geven hun “kleur” sneller aan de klank. Veel versterkers hebben tegenwoordig ook een schakelaar om het vermogen te verlagen, bijvoorbeeld van 20 naar 1 watt, zodat je thuis en op het podium dezelfde versterker kunt gebruiken. Onderschat 5 watt buizenvermogen trouwens niet: een opengedraaide kleine combo is in een woonkamer nog steeds flink hard.

Veelgestelde vragen

Hoe hoor ik waar mijn distortion vandaan komt?

Doe een simpele test. Zet de gain hoog en het mastervolume laag: wat je dan hoort, is preamp-distortion. Zet daarna de gain laag en draai het mastervolume op, als je buren dat toelaten. Gaat de amp nu in overdrive, dan hoor je de eindtrap. Een goede aanwijzing is ook de volumeknop van je gitaar: poweramp-distortion wordt mooi clean als je die terugdraait, preamp-distortion met veel gain blijft veel langer vol distortion.

Kan een pedaal poweramp-distortion nabootsen?

Deels. Een overdrive voor een cleane amp zorgt voor distortion aan de voorkant, dus dat werkt als extra preamp-distortion. Er zijn pedalen die het geluid van een opengedraaide amp goed benaderen, maar de sag van de voeding en een speaker die echt lucht verplaatst, krijg je daar niet bij.

Gaat mijn versterker kapot van poweramp-distortion?

Nee, een buizenversterker is gemaakt om hard te spelen. Je eindbuizen slijten wel sneller, dus reken erop dat je ze eerder moet vervangen. Let ook op je speaker: een opengedraaide amp levert meer dan zijn nominale vermogen, dus kies een speaker of cab die ruim meer watt aankan dan je versterker.