Handleidingen

MIDI is geen audio: zo herken je DIN-MIDI, USB-MIDI en audiokabels

Waarom je synth stil blijft terwijl de MIDI-kabel goed zit, en hoe je DIN-MIDI, USB-MIDI en audiokabels herkent en goed aansluit.

MIDI OUTPUT- en MIDI INPUT-aansluitingen met 5-pins DIN-connectoren
MIDI OUTPUT- en MIDI INPUT-aansluitingen met 5-pins DIN-connectoren. Foto: krunkwerke

Je hebt een keyboard en een synthesizer met een ronde kabel verbonden. Bij elke aanslag knippert op de synth een lampje en het display reageert, maar uit de speakers komt niets. Er is niets kapot. Je hebt alleen nog maar de helft van de verbinding gemaakt.

Wie voor het eerst met hardware gaat werken, loopt hier vaak tegenaan. De oorzaak is simpel: een MIDI-kabel draagt geen geluid. Weet je wat er wel door die kabel gaat en hoe je de verschillende stekkers herkent, dan bouw je een setup die meteen werkt.

Wat MIDI eigenlijk is

MIDI staat voor Musical Instrument Digital Interface. Het is digitale besturingsdata: instructies die een instrument vertellen wat het moet doen. Er zit geen geluid in. Een MIDI-bericht zegt bijvoorbeeld ‘speel deze noot, zo hard’ en later ‘laat die noot weer los’. Het instrument dat dat bericht ontvangt, maakt het geluid zelf.

De berichten die je het vaakst tegenkomt zijn:

  • note on en note off: een noot begint en stopt
  • velocity: hoe hard je de toets aansloeg
  • control change: de beweging van een knop, fader of sustainpedaal
  • program change: overschakelen naar een andere klank of preset
  • pitch bend: het pitchwiel
  • timing clock: tempo-informatie, zodat een drumcomputer en een sequencer gelijk lopen

Dat verklaart de stille synth uit de opening. Je keyboard stuurt keurig ‘noot aan’ naar de synth, en de synth speelt die noot ook. Alleen komt het geluid uit de audio-uitgang van de synth, en zolang daar geen kabel naar je mixer, audio-interface of versterker loopt, hoor je niets. Voor een hardware-setup heb je dus altijd twee soorten verbindingen nodig: MIDI voor de besturing en audio voor het geluid.

Andersom werkt het net zo. Een gewone jackkabel van je synth naar je interface laat je de synth horen, maar stuurt geen noten of tempo-informatie mee. Wil je de synth vanuit je DAW bespelen én opnemen, dan lopen er twee verbindingen naast elkaar.

De ronde 5-pins DIN-stekker

De klassieke MIDI-kabel heeft aan beide kanten een ronde stekker met vijf pinnen. Officieel is dat een DIN 41524-connector. In de jaren zeventig zat die op hi-fi-apparatuur; toen MIDI in 1983 werd geïntroduceerd, werd dezelfde stekker de eerste MIDI-kabelstandaard. Op vrijwel elk stuk MIDI-hardware vind je hem nog steeds.

Van de vijf pinnen worden er drie gebruikt: pin 4 en 5 dragen de data, pin 2 is aarde en afscherming. Het signaal loopt als een stroomlus met een snelheid van 31,25 kbaud. In de ontvanger zit een optocoupler, zodat zender en ontvanger elektrisch van elkaar gescheiden zijn. Daardoor veroorzaakt een DIN-MIDI-kabel geen brom via de aarde tussen twee apparaten. Bij audiokabels heb je dat voordeel niet automatisch.

De oorspronkelijke specificatie ging uit van 5 volt-elektronica, zoals destijds gebruikelijk. In 2014 is de elektrische specificatie bijgewerkt met 3,3 volt-signalering, optionele ferrietkralen tegen RF-storing op de signaalpinnen en optionele aarding van de afscherming op de aansluitingen. Voor jou als gebruiker verandert er niets: stekker en kabel zijn dezelfde gebleven.

Een DIN-MIDI-verbinding heeft 16 kanalen. Elk instrument in een keten kun je op een eigen kanaal zetten, zodat je met één datastroom meerdere apparaten apart aanstuurt.

In, Out en Thru

Bij DIN-MIDI gaat het meestal mis bij de labels naast de aansluitingen. Er zijn er drie:

  • MIDI Out stuurt de data die het apparaat zelf maakt, zoals de noten die je op het keyboard speelt.
  • MIDI In ontvangt data van een ander apparaat.
  • MIDI Thru geeft een ongewijzigde kopie door van wat er bij MIDI In binnenkomt.

Een DIN-kabel werkt maar in één richting: de data gaat altijd van een Out naar een In. Zo sluit je het goed aan:

  1. Verbind MIDI Out van je controller of keyboard met MIDI In van het apparaat dat je wilt aansturen.
  2. Moet er ook data terug, bijvoorbeeld van een synth naar een sequencer of computer-interface, leg dan een tweede kabel van MIDI Out van de synth naar MIDI In van dat apparaat. Twee richtingen betekent bij DIN altijd twee kabels.
  3. Wil je een extra instrument met dezelfde controller aansturen, verbind dan MIDI Thru van het eerste ontvangende apparaat met MIDI In van het volgende.
  4. Sluit vervolgens van elk instrument dat geluid maakt de audio-uitgang aan op je mixer of audio-interface.

Veelgemaakte fouten

Out op Out of In op In. Dan gebeurt er niets, want twee zenders of twee ontvangers praten niet met elkaar. Werkt een verbinding niet, kijk dan eerst of de kabel van Out naar In loopt.

Out gebruiken waar Thru hoort. Out stuurt alleen wat het apparaat zelf genereert. Hang je een tweede synth aan de Out van de eerste, dan krijgt hij niet de noten van je keyboard, maar alleen wat de eerste synth zelf verstuurt. Voor doorlussen gebruik je Thru.

Te lange Thru-ketens. Elke Thru-stap kopieert het signaal opnieuw en daarbij kan het verslechteren. Drie apparaten achter elkaar is een gangbare grens. Heb je er meer, gebruik dan een MIDI-splitter of thru-box: die verdeelt één ingang over meerdere uitgangen en geeft het signaal op elke uitgang opnieuw schoon door.

Slechte kabels. Goedkope of onafgeschermde MIDI-kabels kunnen datafouten opleveren. Het bekendste gevolg is een hangende noot: een note off komt niet aan en de noot blijft eindeloos klinken. Veel synths en DAW’s hebben daarvoor een MIDI Panic-functie (All Notes Off). Zoek uit waar die zit voordat je ermee het podium op gaat.

USB-MIDI

Veel moderne keyboards, controllers en synths hebben naast of in plaats van DIN-poorten een USB-aansluiting. Dat is gewoon een USB-kabel, dezelfde soort die je voor een printer of externe harde schijf gebruikt.

De MIDI-berichten zelf zijn bij USB precies hetzelfde. Alleen de verpakking verschilt: elk bericht gaat mee in een pakketje van vier bytes. Een Note On met de bytes 0x90 0x3C 0x64 wordt bij USB 0x09 0x90 0x3C 0x64. Die extra eerste byte vertelt de computer welk soort bericht het is en over welke virtuele kabel het loopt. Dat laatste is handig: één USB-verbinding kan tot 16 virtuele MIDI-poorten dragen, elk met 16 kanalen. Dat zijn 256 kanalen over één kabel.

Het grootste praktische verschil met DIN: een USB-kabel stuurt data in twee richtingen tegelijk. Je hebt dus geen aparte kabel per richting nodig. De meeste USB-MIDI-apparaten zijn class compliant en werken op moderne computers zonder extra drivers. Veel controllers halen bovendien hun stroom uit dezelfde USB-kabel. Een compacte controller als de Nektar Impact LX Mini heeft dan ook genoeg aan één kabel.

Twee kanttekeningen. Ook bij USB-MIDI gaat er alleen besturingsdata door de kabel. Een hardware-synth die je via USB aan je computer hangt, hoor je pas als je zijn audio-uitgang aansluit, tenzij het apparaat zelf ook als audio-interface werkt. Dat zijn twee verschillende functies, ook al gebruiken ze dezelfde kabel. En niet elk USB-apparaat werkt overal: sluit je een controller aan op een MIDI-interface met een USB-host-poort in plaats van op een computer, dan kunnen apparaten die niet class compliant zijn problemen geven.

Bij elektronische drums speelt dezelfde keuze tussen geluid en data. Daarover gaat Elektronisch drumstel opnemen: wanneer kies je audio en wanneer USB-MIDI?.

Andere manieren om MIDI te versturen

DIN en USB zijn de bekendste, maar er bestaan meer goedgekeurde manieren om MIDI te transporteren:

  • TRS: een jackstekker met tip, ring en sleeve, vaak de kleine 3,5 mm-variant op compacte apparaten. Hier ligt een echte valkuil, want dezelfde stekker gebruik je ook voor audio. Een minijack met het label MIDI In of MIDI Out is geen audio-uitgang. Wil je zo’n poort met een gewone DIN-kabel verbinden, gebruik dan de adapter die bij het apparaat hoort.
  • BLE-MIDI: MIDI over Bluetooth Low Energy, zonder kabel.
  • RTP-MIDI: MIDI via een netwerk, vastgelegd in RFC 6295. Over Ethernet kan dat met kabels tot 100 meter zonder signaalverlies, handig op grotere podia.
  • FireWire: via IEEE-1394, tegenwoordig vooral op oudere apparatuur te vinden.

De kabels naast elkaar

Op een volle tafel helpt een snelle controle:

  • Rond, vijf pinnen: DIN-MIDI. Alleen besturingsdata, één richting per kabel, van Out naar In.
  • USB: kan MIDI in twee richtingen dragen, soms ook audio als het apparaat als interface werkt. Kijk wat het apparaat ondersteunt.
  • Jack (6,3 mm of 3,5 mm) of XLR naast de woorden Output, Line Out of Phones: audio. Hier komt het geluid uit.
  • Minijack met MIDI erbij: TRS-MIDI, geen audio, ook al lijkt de stekker er precies op.

Blijft je synth stil terwijl de MIDI-lampjes wel knipperen, dan zit het probleem dus bijna altijd aan de audiokant. Loop dan het audiopad af vanaf de uitgang van de synth; in Geen geluid uit je audio-interface? Zo vind je waar het signaal stopt staat hoe je dat stap voor stap doet. Reageert de synth helemaal niet, kijk dan eerst naar de MIDI-kant: loopt de kabel van Out naar In, staan zender en ontvanger op hetzelfde kanaal, en zit er geen Out-poort waar een Thru hoort.