Zo sluit je een DJ-controller zonder brom of ruis aan op actieve speakers

Drie geleiders in plaats van twee. Meer verschil zit er fysiek niet tussen een gebalanceerde en een ongebalanceerde verbinding, maar het bepaalt wel of je speakers tussen twee tracks netjes stil zijn of zachtjes zoemen. Wie een DJ-controller op een paar actieve speakers aansluit, kan vaak kiezen uit meerdere uitgangen en meerdere kabelsoorten. De juiste combinatie vinden is geen hogere wiskunde, zolang je weet wat elke aansluiting wel en niet kan.

Wat een actieve speaker van je controller verwacht

Een actieve speaker heeft zijn eigen versterker aan boord. Een aparte eindversterker is dus niet nodig: de controller stuurt een lijnsignaal naar de audio-ingang van de speaker, en die doet de rest. De kabel moet aan de ene kant passen op de uitgang van de controller en aan de andere kant op de ingang van de speaker.

Op controllers kom je meestal een of meer van deze uitgangen tegen:

• RCA (tulp, rood en wit): ongebalanceerd, bedoeld voor korte kabels.
• 6,3 mm-jack: kan TRS zijn, maar dat zegt nog niet dat de uitgang gebalanceerd is.
• XLR: doorgaans gebalanceerd, het gebruikelijke formaat voor de Master Out op wat grotere controllers.
• 3,5 mm-mini-jack: op draagbare en goedkopere apparaten, meestal ongebalanceerd stereo.

Veel controllers hebben daarnaast een Master Out en een Booth Out. De Master Out is voor de hoofdspeakers, de Booth Out voor een monitor die naar jou toe staat.

Actieve speakers hebben op hun beurt vaak een XLR-ingang, een 6,3 mm TRS-ingang, RCA-ingangen of een combo-aansluiting waar zowel XLR als jack in past.

Waarom gebalanceerd stiller is

Een ongebalanceerde kabel, zoals een tulpkabel, heeft een signaalader en een massa. Alles wat de kabel onderweg oppikt, van een dimmer, een voeding of een telefoon naast de controller, gaat ongehinderd mee naar de speaker. Dat hoor je als ruis, zoem of brom.

Een gebalanceerde verbinding gebruikt twee signaaladers en een afscherming. De twee aders dragen hetzelfde signaal, en de ingang aan de andere kant kijkt alleen naar het verschil tussen die twee. Storing die onderweg op de kabel komt, landt op beide aders vrijwel gelijk en valt daardoor weg. Hoe langer de kabel, hoe meer storing er kan binnenkomen en hoe meer je aan dat principe hebt.

Twee dingen worden daarbij vaak vergeten. Het werkt alleen als zowel de uitgang van de controller als de ingang van de speaker gebalanceerd is. Een gebalanceerde kabel tussen een ongebalanceerde uitgang en een gebalanceerde ingang onderdrukt geen storing. En het signaal zelf klinkt er niet beter van: geen vollere bas, geen mooier hoog. Het komt alleen schoner aan, omdat er onderweg niets bij komt.

Thuis, met een paar meter kabel tussen bureau en speakers, is het verschil tussen RCA en gebalanceerd vaak klein. Op een podium of in een zaal met lange kabels wordt het een stuk belangrijker. Een harde grens in meters is niet te geven; dat hangt af van de omgeving en de apparatuur.

Stap voor stap aansluiten

1. Bekijk de aansluitingen aan beide kanten. Draai de controller om en zoek de Master Out. Kijk daarna op de achterkant van de speakers welke ingangen er zijn. Heeft de controller een 6,3 mm-jackuitgang, controleer dan in de handleiding of op het apparaat zelf of die uitdrukkelijk als gebalanceerd wordt aangeduid. De vorm van de stekker bewijst niets: een TRS-jack kan ook ongebalanceerd stereo of een gewoon ongebalanceerd signaal vervoeren. Wat je hier ziet, bepaalt de rest van de keuzes.

2. Kies een kabel die aan beide kanten past. Zijn uitgang en ingang allebei gebalanceerd, gebruik dan een gebalanceerde XLR- of TRS-kabel. Heeft je controller alleen RCA, neem dan een RCA-kabel en houd die zo kort als praktisch kan. Heeft de speaker alleen XLR en de controller alleen RCA, dan heb je een verloopkabel nodig. Reken er niet op dat die het signaal gebalanceerd maakt, want dat doet hij niet. Controleer bij zo’n verloopkabel ook hoe hij bedraad is en of het niveau van de uitgang past bij de gevoeligheid van de ingang. Hoe TRS-bedrading in elkaar zit, lees je in ons stuk over een TRS-patchbay aansluiten zonder kabelwirwar.

3. Sluit de stroom aan, maar schakel nog niets in. Steek alle netsnoeren in en laat alles uit. Zet op de controller de gain- en levelregelaars helemaal laag en draai ook het volume op de speakers terug.

4. Schakel in de juiste volgorde in. Denon DJ adviseert eerst de mixer of controller en de spelers aan te zetten en die volledig te laten opstarten zonder aan gain of level te zitten. Pas daarna gaan de speakers aan. Zo is de klik of plop die veel apparaten bij het opstarten op hun uitgang zetten al voorbij voordat de speakers hem kunnen versterken. Bij het aanzetten van de speakers hoor je dan hooguit een zachte tik in plaats van een knal.

5. Bouw het niveau geleidelijk op. Start een track en breng het niveau op de controller langzaam omhoog, zodat je op de meters ziet hoeveel signaal er naar de speakers gaat. Draai daarna pas het volume van de speakers op tot het gewenste niveau. Klinkt het vervormd terwijl de speakers nog zacht staan, dan stuur je te heet uit de controller en moet de gain daar omlaag.

6. Schakel uit in omgekeerde volgorde. Haal de muziek weg met de kanaalfaders en draai daarna de kanaalgain en de masterregeling terug. Volgens Denon DJ maak je geen enkele kabel los voordat alle gain- en levelregelaars op minimum staan. Draai vervolgens het volume van de speakers terug en zet ze uit. Pas daarna gaan controller en spelers uit, en dan kun je de kabels losnemen.

Als het blijft brommen

Hoor je een lage, constante brom, ook als er geen muziek speelt? Dan is een aardlus een voor de hand liggende verdachte. Die kan ontstaan als de controller, de laptop en de speakers op verschillende stroomcircuits zijn aangesloten. Tussen de massa’s ontstaat dan een klein spanningsverschil, en dat hoor je als brom.

De eerste test kost niets. Zit de laptop op een ander stopcontact, steek hem dan in dezelfde stekkerdoos als de controller en de speakers. Verdwijnt de brom, dan ligt een aardlus veel meer voor de hand dan een slechte kabel.

Wat je verder kunt doen, van eenvoudig naar ingrijpender:

• Sluit controller, speakers en laptop aan op dezelfde stekkerdoos.
• Gebruik een gebalanceerde verbinding, als zowel controller als speakers die ondersteunen.
• Plaats een ground-loop-isolator tussen de controller en de speakers.

Veelgemaakte fouten

• Een dure XLR-kabel aan een RCA-uitgang hangen. Het signaal blijft ongebalanceerd, hoe dik de kabel ook is.
• Aannemen dat elke 6,3 mm-jack gebalanceerd is. Alleen de handleiding of de opdruk op het apparaat geeft daar uitsluitsel over.
• De speakers als eerste aanzetten. Dan krijgen ze de opstartklik van de controller vol te verduren.
• Kabels loskoppelen terwijl alles nog openstaat. Een kabel die onder signaal uit de aansluiting wordt getrokken, kan een flinke knal veroorzaken.
• De Booth Out voor de hoofdspeakers gebruiken. Daar is de Master Out voor; de Booth Out is voor je eigen monitor.