Beatmatchen op het gehoor leren, van eerste cue tot vaste mix

Op vrijwel elke DJ-controller zit tegenwoordig een sync-knop. Van een instapper als de DDJ-FLX4 tot de CDJ-3000 in de clubbooth: de software rekent het tempo uit, legt een beatgrid over de track en zet twee nummers met één druk gelijk. Toch blijven DJ-lessen, tutorials en forums volstromen met dezelfde vraag: hoe doe je het zelf, op je oren?

Daar is een goede reden voor. Sync werkt alleen zo goed als het beatgrid eronder. Staat dat grid verkeerd, dan loopt een gesynchroniseerde track gewoon uit de maat, en dan moet je horen wat er misgaat om het te kunnen redden. Op een draaitafel heb je bovendien geen BPM-display en geen waveform. Daar is je gehoor het enige meetinstrument. Wie beatmatchen op het gehoor beheerst, kan dus op elke set-up draaien.

Twee dingen tegelijk gelijk krijgen

Beatmatchen betekent dat je twee tracks zo afstemt dat hun beats op precies hetzelfde moment vallen. Dat bestaat uit twee delen die je in je hoofd het beste los van elkaar houdt.

• Tempo: beide tracks lopen op hetzelfde aantal beats per minuut (BPM).
• Fase: de beats vallen ook echt samen, in plaats van een fractie verschoven naast elkaar.

Elk deel heeft zijn eigen bedieningselement. De pitchfader, ook wel tempofader, regelt de snelheid. De jog wheel (of de platter van een draaitafel) duwt de track alleen even vooruit of houdt hem even in, zonder het tempo blijvend te veranderen. Die twee door elkaar halen is de klassieke beginnersfout. Met de jog wheel je tempo proberen te repareren is als dweilen met de kraan open.

Je hebt weinig muziektheorie nodig. Mixcloud vat het in zijn beatmatch-gids kort samen: “Als je tot vier kunt tellen, kun je beginnen met beatmatchen.” De meeste dancemuziek heeft vier beats per maat, en de eerste daarvan, de downbeat, is je ankerpunt.

Begin bij de juiste tracks

Het eerste werk doe je voordat je ook maar één fader aanraakt. Kies twee tracks uit hetzelfde genre die binnen ongeveer 5 BPM van elkaar liggen. Twee tracks met een groot tempoverschil op elkaar afstemmen kan technisch wel, maar je leert er niets van behalve frustratie.

Pak voor je eerste oefeningen nummers met een percussieve intro en outro, waarin vooral drums te horen zijn. Een kale kick en hi-hat zijn veel makkelijker te volgen dan een dicht arrangement met pads, vocals en een bas die alles toedekt.

Houd ook in je achterhoofd dat tempo en toonhoogte samenhangen. Versnel je een track, dan gaat hij ook hoger klinken; vertraag je hem, dan zakt hij. Op een CDJ-3000 voorkom je dat met de MASTER TEMPO-knop, in rekordbox heet die functie MT. Volgens rekordbox kan de klank daarbij iets veranderen, omdat de audio opnieuw wordt bewerkt. Op een draaitafel gaan tempo en toonhoogte altijd samen omhoog of omlaag.

Je pitchfader kennen

Op draaitafels, CDJ’s en de meeste controllers versnelt de fader naar de plus-kant de track en vertraagt de min-kant hem. Is je apparaat anders ingedeeld, volg dan gewoon de plus- en mintekens.

Hoe ver de fader reikt, verschilt per apparaat en per instelling. Veel controllers zitten standaard op ±8% of ±10%. Een paar voorbeelden:

• CDJ-3000: ±6, ±10, ±16 en WIDE (±100), met stappen van 0.02, 0.05, 0.05 en 0.5
• DDJ-FLX4: ±6, ±10, ±16 en WIDE met rekordbox; ±8, ±16 en ±50 met Serato DJ
• Technics SL-1200MK7: ±8 of ±16 via de pitch range select-knop

Voor het beatmatchen maakt dat bereik echt uit. Hoe smaller het bereik, hoe kleiner elke stap en hoe makkelijker die allerlaatste fijnafstelling wordt. Zet je fader voor het oefenen dus niet op het breedste bereik.

Track A door de speakers, track B in je oor

Nu begint het echte werk. Laat track A via de master door de speakers spelen. Dit is het nummer dat het publiek hoort en waar je de rest op afstemt. Luister er even naar, tel mee en zoek de kick.

Laad track B op het andere deck. Druk op de cue-knop voor de koptelefoon op dat kanaal en houd de kanaalfader dicht, zodat alleen jij die track hoort. Met de mixknop voor de koptelefoon verdeel je de balans tussen het gecuede kanaal en de master. Op de DDJ-FLX4 is dat de HEADPHONES MIX-knop; Serato DJ noemt het Cue Mix. Wil je één track per oor, dan zet Split Cue ze links en rechts uit elkaar.

Zoek in track B een duidelijke beat, bij voorkeur de eerste kick van een maat, en zet daar je cue-punt. Een cue midden in een frase is een veelgemaakte fout: dan begin je al scheef en ben je het hele verdere proces aan het corrigeren.

Let ook op je koptelefoonvolume. Hard zetten voelt alsof je beter hoort, maar het maakt kleine timingverschillen juist minder hoorbaar. Een gematigd volume werkt beter, en je oren houden het langer vol.

Het tempo gelijk trekken

Start track B vanaf je cue-punt, precies op een downbeat van track A. Luister nu naar de kicks. Lopen die van B steeds verder vóór die van A uit, dan is B te snel en schuif je de pitchfader richting min. Raken ze achterop, dan is B te traag en ga je richting plus.

Je hoort het meteen als het mis zit: dat bekende gegaloppeer van twee kicks die over elkaar struikelen. Hoe sneller ze uit elkaar lopen, hoe groter het tempoverschil. Lopen ze heel langzaam uit elkaar, dan zit je er al dichtbij en is een kleine beweging genoeg.

Het BPM-scherm helpt je in de buurt te komen, maar het geeft alleen weer wat het beatgrid zegt. In rekordbox zie je dat grid als witte lijnen, met om de vier beats een rode. Klinkt het anders dan het scherm beweert, dan hebben je oren gelijk.

De kicks in fase brengen

Staat het tempo ongeveer goed, dan vallen de kicks waarschijnlijk nog net naast elkaar. Nu is de jog wheel aan de beurt. Valt de kick van B net na die van A, geef de jog wheel dan een duwtje naar voren, met de klok mee, zodat de beat eerder valt. Valt hij ervóór, rem dan af door linksom te bewegen.

Maak kleine bewegingen. Grote rukken maken het alleen erger en dan zit je straks de andere kant op te corrigeren. Je bent klaar wanneer de twee kicks samensmelten tot één stevige klap en dat ook een paar maten zo blijven.

Bijsturen terwijl de mix loopt

Een perfecte match bestaat zelden. Twee tracks drijven altijd een beetje, zeker op vinyl. Houd daarom één oor in de koptelefoon en het andere op de speakers, en blijf luisteren.

Lopen de beats uit elkaar, pas dan de pitchfader een klein beetje aan en wacht een paar maten voordat je opnieuw iets doet. Merk je dat je na elke nudge met de jog wheel steeds weer dezelfde kant op moet duwen, dan zit het probleem in het tempo. Schuif dan de fader een fractie in plaats van te blijven nudgen.

De overgang maken

Zitten de tracks vast, dan breng je B in op het begin van een phrase, zodat de structuren van beide nummers gelijk oplopen. Schuif de kanaalfader van B langzaam open en blend met crossfader en EQ. Draai de bass van het ene nummer terug terwijl die van het andere omhoog komt. Twee volle kicks en baslijnen tegelijk geven een modderig laag waar geen enkele PA blij van wordt.

Reken erop dat je eerste pogingen rommelig klinken. Beatmatchen kost uren oefening, en dat is bij iedereen zo. Het moment waarop je de kicks hoort vastklikken zonder naar het scherm te kijken, komt vanzelf, alleen niet na één avond.

Probeer het met het scherm afgeplakt

Neem je oefensessies op en luister ze de volgende dag terug. Tijdens het mixen ben je druk met faders en jog wheels, en hoor je de kleine afdrijvingen vaak niet. Op een opname vallen ze je meteen op. Wil je het nog wat moeilijker maken: plak de BPM-weergave af met een stukje tape, zet sync uit en mix een half uur alleen op je gehoor. Zo oefen je eigenlijk al alsof er een draaitafel voor je staat.