Wat doet een patchbay? Voorkant, achterkant en signaalrichting uitgelegd
Hoe werkt een patchbay? Wat hoort achterop en voorop, wat betekenen boven en onder, en hoe werken full-normal, half-normal en thru?
Je hebt een compressor die je de ene keer op de zang wilt en de volgende keer op de bas. Een synth die soms door een delay moet en soms droog de audio-interface in. En elke keer dat je iets wilt veranderen, lig je met een zaklamp achter je rack te zoeken welke kabel waar zit. Dat probleem lost een patchbay op.
Een patchbay is een centraal aansluitpaneel waar de audiosignalen in je studio samenkomen. Je apparatuur sluit je één keer aan op de achterkant. Daarna maak je aan de voorkant met korte patchkabels de verbindingen die je op dat moment nodig hebt. Neutrik beschrijft patchpanelen als schakelpanelen om analoge en digitale audiosignalen tussen apparaten te routeren, in opnamestudio’s, bij omroepen, in kerken en in stadions. In een thuisstudio werkt het precies hetzelfde, alleen met minder kanalen.
Wanneer heb je er iets aan?
In een kleine opstelling is vast bedraden prima. Een eenvoudige homestudio met een kleine mixer, een recorder en één effectapparaat is meestal het best af met vaste verbindingen: betrouwbaar, maar weinig flexibel. Pas als de hoeveelheid apparatuur groeit, wordt omkabelen echt lastig. Een goede vuistregel: heeft je mixer meer dan ongeveer acht uitgangen, dan wordt een patchbay interessant. Je kunt klein beginnen en later uitbreiden.
Het grote voordeel is snelheid. Je verandert een signaalroute in seconden, zonder achter apparatuur te hoeven kruipen. Daarnaast scheelt het slijtage. De kabels achterop raak je zelden aan, dus slijten vooral de patchkabels en de bussen van de patchbay zelf. Die zijn goedkoper te vervangen dan de aansluitingen op je compressor of interface.
Er staat wel iets tegenover. Elk extra contactpunt is een extra verbinding in je signaalweg, en een patchbay is pas overzichtelijk als je weet hoe hij is ingesteld. Wie dat niet weet, zoekt alsnog, alleen nu aan de voorkant.
De achterkant: hier zit je apparatuur vast
De achterkant is de vaste kant. Daar komen de kabels van en naar je apparaten binnen. Bij professionele panelen is dat vaak vaste bedrading, bij eenvoudiger modellen zitten er gewoon jackbussen achterop. Neutrik maakt dat onderscheid ook: professionele panelen met permanente bedrading en een semiprofessioneel doorvoerpaneel, de NYS-SPP-L1, met ¼-inch jacks voor en achter.
In de gangbare indeling gaan de uitgangen van geluidsbronnen naar de bovenste rij achterop. Denk aan synthesizers, drumcomputers, voorversterkers of de line-uitgangen van je audio-interface. De ingangen van bestemmingen gaan naar de onderste rij: effecten, een mixer of je audio-interface. Elke achteraansluiting heeft een tegenhanger voorop, zodat je ieder signaal aan de voorkant kunt bereiken.
Dat maakt een patchbay voorspelbaar: boven komt geluid vandaan, onder gaat geluid naartoe. Maar het is een afspraak, geen natuurwet. Een bus op een patchbay is gewoon een aansluiting, en of die als uitgang of als ingang werkt, hangt af van wat je erop aansluit. Daar ontstaat veel verwarring, want de uitgang van je synth belandt op een bus die je in de praktijk soms de ‘ingang’ van de patchbay noemt. Denk dus in bron en bestemming, niet in vaste labels.
De voorkant: twee rijen en een stapel kabels
Voorop zitten meestal twee rijen bussen, boven en onder, die horen bij de rijen achterop. Hier maak je de routes. Wil je een synth door een delay sturen, dan steek je een patchkabel van de bovenste bus van de synth naar de onderste bus van de delay-ingang.
Binnen deze boven-naar-onder-opzet volgt daar een handige controle uit: een kabel van boven naar boven of van onder naar onder verbindt twee uitgangen of twee ingangen, en dat doet niets nuttigs. Ook dat geldt alleen binnen die indeling. Heeft iemand zijn patchbay anders bedraad, dan klopt de regel niet meer.
Alles zit op één plek en op werkhoogte. Bij veel kanalen zie je door de kabels alleen al snel het paneel niet meer. Labelen is daarom geen luxe. Schrijf per bus op welk apparaat erachter zit, dan herken je een route over drie maanden ook nog.
Normalisatie: wat er gebeurt zolang er geen kabel in zit
Dit onderdeel vraagt de meeste uitleg. Normalisatie bepaalt of een bovenste en onderste aansluiting automatisch met elkaar verbonden zijn, en wanneer die verbinding wordt verbroken. Bij een genormaliseerd paar loopt het signaal van de bovenste achteraansluiting vanzelf naar de onderste, zolang er voorop geen patchkabel in zit. Je synth gaat dan bijvoorbeeld standaard naar kanaal 1 van je interface, zonder kabel aan de voorkant.
Er zijn drie gangbare varianten:
- Full-normal: de standaardverbinding bestaat, maar wordt verbroken zodra je een kabel in de bijbehorende bovenste bus voorop steekt. Het signaal gaat dan alleen nog de patchkabel in.
- Half-normal: de standaardverbinding blijft bestaan als je een kabel in de bovenste bus steekt. Je tapt het signaal dan af en stuurt het tegelijk ergens anders heen.
- Thru of non-normal: er is geen standaardverbinding. Boven en onder zijn pas verbonden als je voorop een kabel aansluit.
Met de juiste normalisatie hoef je voor je meest gebruikte routes helemaal niet te patchen. Half-normal is handig als een signaal naar zijn vaste bestemming moet blijven gaan en tegelijk naar een tweede apparaat.
Normalisatie is ook de klassieke oorzaak van ‘waarom hoor ik niets’ of ‘waarom hoor ik dit dubbel’. Wie denkt dat een paar op full-normal staat terwijl het half-normal is, krijgt een signaal op een plek waar hij het niet verwacht. Neutrik biedt op al zijn panelen meerdere normalisatiemogelijkheden tussen boven- en onderrij, dus kijk per paar wat er is ingesteld.
Een keten patchen, stap voor stap
Voor een gangbare opstelling ziet de werkwijze er zo uit:
- Sluit de uitgangen van je geluidsbronnen aan op de bovenste rij achterop, zoals synthesizers, drumcomputers en uitgangen van je audio-interface.
- Sluit de ingangen van effecten en andere bestemmingen aan op de onderste rij achterop, zoals effectingangen, mixerkanalen of ingangen van je audio-interface.
- Controleer per aansluitpaar welke normalisatie is ingesteld: full-normal, half-normal of thru.
- Maak aan de voorkant de gewenste route met patchkabels. Voor een keten via meerdere effecten verbind je steeds de uitgang van het ene apparaat met de ingang van het volgende, en de laatste uitgang met een ingang van je audio-interface.
- Label de aansluitingen, zodat je routes herkenbaar blijven.
Een voorbeeld: synth naar EQ, EQ naar reverb, reverb naar de interface. Wil je de volgorde van EQ en reverb omdraaien, dan verplaats je een paar patchkabels in plaats van apparaten om te kabelen. Hoe je een TRS-patchbay netjes bedraadt, lees je in Een TRS-patchbay aansluiten zonder kabelwirwar.
Stekkerformaten: niet alles past op alles
Patchbays komen in drie gangbare formaten: standaard ¼-inch (A-Gauge), longframe ¼-inch (B-Gauge, ook bekend als PO316) en Bantam, ook wel TT, met kleinere stekkers van 4,4 mm. Neutrik noemt deze drie als de aansluitingen op de voorkant van zijn panelen.
¼-inch patchbays zijn de makkelijkste instap. Ze zijn goedkoper dan TT-panelen en je hoeft niet te solderen om apparatuur achterop aan te sluiten. Bantam biedt meer aansluitingen op dezelfde rackruimte.
A-Gauge en B-Gauge lijken op elkaar, maar zijn niet uitwisselbaar. Een gewone A-Gauge- of TRS-stekker kan in een B-Gauge-bus de contactveren beschadigen. Longframe-panelen vragen dus om longframe-kabels.
Fantoomvoeding en digitaal
Over fantoomvoeding zijn de bronnen het niet eens. Volgens sommige kan het door veel patchbays, maar Neutrik raadt fantoomvoeding via een patchpaneel af, omdat het in- en uitpluggen schade kan geven. Moet het toch, dan verwijst Neutrik naar zijn NPP-TB-serie, die normaliseringscontacten heeft voor tip, ring en sleeve. De afschermingen moeten daarbij worden samengebracht en verbonden met de technische aarde. Bij de NYS-SPP-L1 adviseert Neutrik de fantoomvoeding uit te zetten voordat je een kabel insteekt of uittrekt. Een algemene werkwijze die voor elke patchbay veilig is, bestaat dus niet.
Digitale audio kan volgens Neutrik door al zijn panelen. De fabrikant adviseert wel om analoge en digitale signalen gegroepeerd te houden, met minstens vier ongebruikte bussen ertussen. Zo voorkom je dat zachte klikjes van het digitale signaal overspreken op de analoge kanalen.
