Basgitaar via een DI-box naar de PA en toch je eigen versterker horen
Zo gaat je basgitaar via een DI-box naar de mengtafel terwijl je eigen versterker op het podium gewoon meespeelt. Met aansluitstappen en valkuilen.
De DI-box is een van de minst opvallende apparaten op een podium en tegelijk een van de meest gebruikte. Radial noemt zijn passieve JDI in de handleiding de nieuwste versie van een al lang bestaand ontwerp. Er zit een Jensen JT-DBE-transformator in, en ook de JDI Stereo, het tweekanaals broertje, heeft geen stroom nodig: aansluiten en klaar. Aan het principe is in al die jaren weinig veranderd.
De vraag die bassisten erover stellen ook niet. Als de bas direct de mengtafel in gaat, moet de eigen versterker dan thuisblijven? Nee. Met één DI-box voed je de PA en speelt je versterker gewoon mee. Hieronder lees je hoe dat werkt, waarom de zaal toch iets anders hoort dan jij en waar het in de praktijk misgaat.
Wat een DI-box eigenlijk doet
Je bas levert een ongebalanceerd instrumentsignaal. Een live-mengtafel verwacht vanaf het podium meestal microfoonsignalen, vaak via een stagebox met alleen XLR-ingangen. Die twee passen niet zomaar op elkaar.
De DI-box lost dat op. Hij zet het instrumentsignaal om in een gebalanceerd signaal op microfoonniveau, dat via een XLR-kabel naar de mengtafel gaat. Een gebalanceerde verbinding is beter bestand tegen storing over lange afstand, dus de kabel naar de mengtafel achter in de zaal mag gerust lang zijn.
Eén signaal, twee bestemmingen
Het handige zit in de tweede uitgang. Naast de XLR-uitgang heeft een DI-box als de Radial JDI een Thru-uitgang. Die geeft het instrumentsignaal ongewijzigd door, zodat je er met een gewone jackkabel je basversterker op aansluit.
Het signaal van je bas wordt dus in de DI-box gesplitst:
- de XLR-uitgang gaat naar de mengtafel van de PA;
- de Thru-uitgang gaat naar je eigen versterker op het podium.
Jij hoort jezelf via je eigen rig, de geluidstechnicus krijgt een schoon signaal voor de zaal en eventueel de monitors.
Aansluiten
De handleidingen van Radial beschrijven de route zo. Ingewikkeld is het niet, maar de volgorde doet ertoe.
- Zet de apparatuur uit of draai de volumes dicht voordat je iets aansluit. Radial adviseert dat om plopgeluiden bij het inschakelen of inpluggen te voorkomen, omdat die luidsprekers kunnen beschadigen.
- Sluit de bas aan op de instrumentingang van de DI-box.
- Verbind de Thru-uitgang met de ingang van je basversterker.
- Verbind de gebalanceerde XLR-uitgang met de mengtafel. De JDI Stereo-handleiding noemt hier specifiek een microfooningang.
- Draai de ingang op de mengtafel geleidelijk open en luister naar het signaal. Rustig opbouwen dus, niet in één keer.
- Wil je het geluid in de PA bijsturen, doe dat dan vóór de DI-box. Daarover hieronder meer.
Waarom de zaal iets anders hoort dan jij
Hier zit de grootste verrassing voor wie dit voor het eerst doet. De splitsing gebeurt vóór de versterker. Alles wat je versterker en je luidsprekerkast met het geluid doen, gaat dus niet mee naar de PA.
Dat is meer dan je misschien denkt. Bij elektrische gitaar en bas bepalen versterker en speaker samen een groot deel van de klank. Een speaker filtert, kleurt en rondt af. Het directe signaal van de bas mist dat allemaal en klinkt daardoor vaak een stuk helderder en dynamischer, soms ronduit scherp vergeleken met wat er uit je kast komt.
Dezelfde logica geldt voor de knoppen op je versterker. Draai je op je amp het laag wat op of het hoog wat terug, dan hoor jij dat, maar de mengtafel niet. Die EQ zit na de splitsing en beïnvloedt alleen wat je versterker laat horen. Wie tijdens de soundcheck aan de versterker draait in de hoop dat de zaal mee verandert, kan dus lang blijven draaien.
De PA-klank vormen vóór de DI
Wil je dat je eigen klankkleur wél in de zaal terechtkomt, dan moet die vóór de DI-box ontstaan. Een preamp- of EQ-pedaal tussen bas en DI vormt het signaal dat naar de PA gaat. Omdat de Thru-uitgang hetzelfde signaal doorgeeft, hoort je versterker die bewerking ook.
Voor effectpedalen werkt het net zo. Wat in de keten vóór de DI staat, gaat mee naar de mengtafel. Wat je pas na de splitsing in het effectenkanaal van je versterker gebruikt, blijft op het podium.
Universele instellingen bestaan hier niet. Hoeveel gain, welke EQ en of je een pad nodig hebt, hangt af van je bas, de DI-box en de mengtafel.
Versterkers met een ingebouwde DI
Veel basversterkers hebben zelf een XLR-uitgang, en dan verandert het verhaal een beetje. Bij een ingebouwde DI vind je vaak een pre/post-EQ-schakelaar. Daarmee bepaal je of de EQ die je op de versterker hebt ingesteld meegaat naar de mengtafel aan front of house (post), of dat de technicus het signaal van vóór die EQ krijgt (pre).
Ook dan klinkt de speaker zelf niet mee: de DI-uitgang zit in de elektronica, niet achter de luidspreker.
Kabels en niveaus
De ongebalanceerde kabels, van de bas naar de DI en van de Thru naar je versterker, houd je liefst kort. De JDI Stereo-handleiding noemt minder dan 8 meter als goede praktijk. Zet de DI-box dus bij je pedalen of je versterker, niet bij de stagebox aan de andere kant van het podium. De lange afstand overbrug je met de XLR-kabel.
Is het signaal te sterk voor de ingang, bijvoorbeeld bij een bas met actieve elektronica of een stevig afgestelde preamp, dan helpt een pad. De Radial JDI heeft er een die het ingangssignaal met 15 dB verlaagt. Niet elke DI-box heeft zo’n schakelaar.
Een waarschuwing bij de luidsprekeraansluiting
De JDI kan ook anders worden ingezet: parallel aan de luidsprekeruitgang van een versterker. Radial is daar in de handleiding streng over. Gebruik je die Parallel Speaker Connection-functie, dan mag de JDI niet worden aangesloten op een versterker met gebrugde of gebalanceerde speakeruitgangen. Dat zijn volgens Radial meestal klasse D-ontwerpen, en de combinatie kan een elektrische schok opleveren. Twijfel je over je versterker, vraag het dan na bij de fabrikant van die versterker.
Voor de route uit dit artikel, met de bas in de DI-ingang en de Thru naar de versterker, speelt dit niet. Die standaardtoepassing is volgens Radial met alle typen versterkers toegestaan.
Andere DI-boxen
De Radial JDI dient hier als voorbeeld omdat de handleiding de aansluitingen duidelijk beschrijft, maar het principe is breder. De Ampeg SGT-DI heeft bijvoorbeeld ook een Thru-uitgang en een XLR Direct-uitgang. Daarnaast bestaan er DI-boxen die het directe signaal intern bewerken, zodat het minder kaal en meer als een versterker met speaker klinkt.
