Je drumstel stemmen, met of zonder Tension Watch

Drummers stemmen steeds vaker met hulpmiddelen. Er zijn apps, er zijn elektronische tuners die de toonhoogte van een vel meten (we zetten er eerder vijf op een rij) en er zijn spanningsmeters die je gewoon op het vel zet. Tama heeft met de TW200 Tension Watch zo’n meter in het assortiment.

Het idee is aantrekkelijk: je ziet de spanning op een wijzer in plaats van dat je hem moet horen. Dat werkt goed, op één voorwaarde. De spanbouten moeten soepel draaien en er mag geen roest in zitten, anders klopt de verdeling rond de ketel niet meer met wat je meet.

Wat goed klinkt, bepaal je uiteindelijk zelf met je oren. Daarom hieronder de methode die werkt met alleen een drumsleutel. Een meter of tuner kan er prima naast, als controle.

Een drum heeft geen vaste noot

Een gitaar stem je op E, A en D. Een drumstel stem je op gevoel: je spant de vellen tot de trommel gebalanceerd klinkt, en wat gebalanceerd is hangt af van je stijl. Een jazzdrummer wil hoge, open toms, een rockdrummer laag en kort.

Het principe is simpel. Strakker spannen geeft een hogere toon, losser een lagere. Elke trommel heeft twee vellen: het slagvel waar je op speelt en het resonantievel aan de onderkant. De verhouding tussen die twee bepaalt het karakter. Belangrijker nog is dat de spanning rond de hele ketel gelijk is. Klinkt het vel bij elke spanbout even hoog, dan heb je de basis.

Wat je klaarlegt

• een drumsleutel
• een paar drumstokken om mee te tikken
• je oren, of een tuner of spanningsmeter
• een doekje om de vellen af te vegen, want stof op het vel beïnvloedt de klank

Toms stap voor stap

Begin met de toms. Daar leer je de techniek het makkelijkst, en snare en bassdrum werken daarna volgens hetzelfde patroon.

1. Draai alle spanbouten los. Je begint dan van nul, zonder oude ongelijke spanning. Het vel ligt slap op de ketel en geeft alleen een dof plofje.
2. Draai elke bout met de hand aan tot hij net de spanrand raakt en je een lichte weerstand voelt. De speling is er dan uit en het vel ligt nog los op de ketel.
3. Druk het vel met een vlakke hand in het midden stevig aan. Hoor je gekraak, dan is dat de lijm in het vel. Daarna kun je de bouten met de hand nog iets verder aandraaien.
4. Pak de sleutel en werk kruislings, in een sterpatroon. Begin bij de bout die het dichtst bij je zit, draai een kwartslag, en ga dan naar de bout er recht tegenover. Draai die evenveel. Zo werk je de hele ring rond. Draai nooit meer dan een halve slag per keer, behalve bij een vel dat je net hebt vervangen.
5. Tik bij elke bout op het vel, ongeveer een tot drie centimeter van de rand. Leg een vinger in het midden van het vel en demp het andere vel, dan hoor je de toon per bout duidelijker. Hoor je een bout die hoger of lager klinkt, dan pas je alleen die aan. Bij het fijnstellen werk je met kleinere stapjes, rond een achtste slag.
6. Draai de tom om en stel het resonantievel op dezelfde manier af. Een strakker resonantievel geeft een korter, punchier geluid. Losser geeft een lagere toon met meer sustain. Beide vellen ongeveer even strak is een goed vertrekpunt.
7. Draai de tom terug en sla in het midden van het slagvel. Nu finetune je per bout tot de toon bevalt. Geen haast: een paar keer wisselen tussen tikken en draaien hoort erbij.

De snare

De snare is het onderdeel waar je het meest op let, en ook het onderdeel met de meeste valkuilen. Het slagvel doe je zoals bij de toms. Leg het vel op de ketel met de spanrand erop, draai de bouten aan tot je weerstand voelt en druk het vel in het midden naar beneden tot het op de rand van de ketel rust.

Daarna draai je de bouten kruislings en in kleine stappen aan, tot de spanning goed voelt. Klop binnen 3 cm van elke spanschroef op het vel. Hoor je overal dezelfde toon, dan staat het slagvel goed.

Het resonantievel vraagt meer zorg:

1. Draai de snarenspanner los, zodat de snarenmat ontspannen hangt.
2. Leg een drumstok tussen snarenmat en vel. Tijdens het stemmen mag de mat het vel niet raken, anders hoor je de toon per bout niet.
3. Stem het vel met dezelfde methode: kruislings draaien en kloppen. Druk dit vel niet aan met je hand. Het is extra dun en gaat daardoor makkelijk stuk.
4. Zoek de balans. Te strak klinkt het schel, te los mist de snare definitie. Je zoekt helderheid zonder dat de trommel te lang doorzingt.
5. Haal de stok weg en zet de snarenmat weer aan met de snarenspanner. Niet te strak, want dan smoort de mat de trommel. Te los geeft een ratelend geluid, omdat de vibratie te lang doorgaat.

De bassdrum

Bij de bassdrum is de volgorde hetzelfde: alle bouten los, met de hand aanzetten, daarna met de sleutel in een sterpatroon gelijkmatig aantrekken. Het slagvel span je tot een diepe, punchy klank. Probeer hier gerust een paar instellingen. Iets losser geeft meer laag, iets strakker meer attack en precisie onder je pedaal.

Het resonantievel bepaalt hoe lang de bassdrum doorklinkt. Strakker geeft een drogere sound, losser meer sustain. Wil je de resonantie nog verder temmen, dan leggen veel drummers een kussen in de ketel dat net tegen een of beide vellen aan ligt.

Waar het vaak misgaat

De meeste stemproblemen komen van haast of te grote stappen. Een paar klassiekers:

• Grote slagen in één keer. Een hele slag op één bout trekt het vel scheef en dan klopt de rest van de ring niet meer. Blijf bij een kwartslag, en daarna kleiner.
• Rondgaan in plaats van kruislings. Wie bout voor bout met de klok mee draait, trekt het vel naar één kant. Het sterpatroon voorkomt dat.
• Vergeten de snarenmat los te zetten. Dan stem je op een geratel en hoor je niet wat het vel doet.
• Het resonantievel van de snare aandrukken. Dat ene handgebaar kan een nieuw vel kosten.
• Versleten vellen blijven stemmen. Vellen verliezen hun elasticiteit, en daarmee ook sterkte en helderheid. Bij regelmatig spelen wissel je ze na 6 tot 12 maanden. Hoe dat gaat, lees je in drumvellen vervangen en je drumstel stemmen.
• Een spanningsmeter blind vertrouwen op stroeve bouten. Een roestige of droge bout draait zwaar en geeft een vertekend beeld. Wat een meter als de Tension Watch dan aanwijst, klopt niet meer met wat het vel doet.

Vervang je de vellen, veeg dan meteen de bearing edges af met een droge doek en smeer ze in voordat het nieuwe vel erop gaat. Een vel dat op een vuile of droge rand ligt, laat zich lastiger gelijk stemmen.

Staat alles naar wens, neem dan elke trommel apart op met je smartphone: één slag op de snare, op elke tom en op de bassdrum. Die opname is de volgende keer je referentietoon.