Contrabas opnemen met microfoon en contactelement tegelijk

Wie een contrabas opneemt, kiest vaak tussen een contactelement en een microfoon. Het contactelement neemt de trilling van het instrument zelf op, de microfoon de lucht eromheen. Allebei gebruiken kan, maar twee signalen van hetzelfde instrument vullen elkaar niet vanzelf aan. Ze kunnen elkaar ook in de weg zitten.

Vooraf één kanttekening die voor alles hieronder geldt. Microfoonfabrikant DPA benadrukt in zijn uitleg over contrabasopnames dat posities suggesties zijn: luister naar het resultaat en pas de opstelling aan de situatie aan. Hetzelfde geldt voor de mengverhoudingen en EQ verderop.

Waarom de combinatie aantrekkelijk is

Een contrabas heeft een diep laag, maar veel van het karakter zit hoger: de aanslag van een geplukte snaar, het geluid van de strijkstok. Een contactelement pikt de trilling van het hout op en geen lucht. Een microfoon legt juist die akoestische kant vast, maar hoort ook de ruimte en andere instrumenten. Door beide op te nemen hoef je die keuze niet vooraf te maken.

Stap voor stap

1. Kies een eerste microfoonpositie. Een goed beginpunt is de plek onder de kam, tussen de snaren en het bovenblad. Daar vang je volgens DPA zowel het laag als de aanslag van geplukte of gestreken snaren. Wil je meer volume, zet de microfoon dan dichter bij de F-opening of richt hem erop. Zet de microfoon stevig vast; een positie die je zorgvuldig hebt gevonden, is weg zodra de bassist het instrument iets draait.

2. Houd rekening met het proximity-effect. Bij een richtmicrofoon neemt het laag toe naarmate je dichter bij de bas komt. Een vaste afstand die altijd klopt bestaat niet; ook hier is het advies de positie op gehoor af te stellen.

3. Neem microfoon en contactelement op aparte sporen op. Meng ze tijdens de opname niet tot één signaal. Met twee losse sporen bepaal je de balans later nog volledig. Een praktijkverslag van een studiosessie laat zien hoe ver je daarin kunt gaan: daar werden twee pickups en twee condensatormicrofoons elk afzonderlijk opgenomen, met de microfoons op ongeveer 50 cm van het instrument. Dat was een bewuste keuze om bij het mixen opties te hebben. Vier kanalen zijn niet nodig, twee ingangen wel; een compacte interface zoals de RØDE AI-Micro volstaat daar al voor.

4. Luister eerst naar elk signaal apart. Zet het contactelement solo en daarna de microfoon. Zo hoor je wat elke bron bijdraagt voordat je gaat mengen.

5. Verdeel het spectrum met EQ, niet alleen met faders. Het ligt voor de hand om beide signalen los zo goed mogelijk te laten klinken en ze daarna bij elkaar te schuiven. Gollihur Music stelt een andere aanpak voor: geef elk signaal een eigen taak. Neem de hoge frequenties van het contactelement terug en het laag van de microfoon. Het contactelement levert dan vooral het lage bereik, de microfoon meer van het hoge. Zie dit als denkrichting, niet als vaste instelling. De bron noemt geen frequenties en specificeert niet om welk type contactelement het gaat, dus wat werkt hangt af van jouw bas en pickup.

6. Controleer de combinatie op fase. Microfoon en contactelement nemen hetzelfde instrument op, maar het geluid bereikt de microfoon iets later dan het contactelement de trilling doorgeeft. Daardoor kunnen frequenties elkaar deels uitdoven. Het herkenbare symptoom: je zet het tweede signaal erbij en het geheel wordt dunner in plaats van voller. Het verplaatsen van de microfoon kan dan helpen.

7. Beoordeel de balans in de mix. Een bas die solo mooi klinkt, kan botsen met de rest van de band. Andersom kan een spoor dat los wat vreemd gefilterd klinkt, juist goed op zijn plek vallen. Stel de verhouding tussen microfoon en contactelement daarom af met de andere instrumenten erbij.

Veelgemaakte fouten

De bekendste misser is twee volledige signalen bij elkaar schuiven en hopen dat het optelt. Dubbel laag kan een dik en rommelig geheel opleveren, en faseproblemen maken het juist dunner.

Een microfoon dicht op de bas zetten zonder op het proximity-effect te letten, verergert dat eerste probleem: het extra laag van de microfoon komt dan bovenop het laag van het contactelement.

Wie tijdens de opname al één gemengd signaal vastlegt, bespaart een kanaal maar kan achteraf niets meer aan de verhouding veranderen.

Alleen het contactelement

De eenvoudigste route blijft alleen het contactelement opnemen. Dan ontbreekt wel de akoestische kant die een microfoon onder de kam of bij de F-opening vastlegt. Daar staat tegenover dat je met één signaal ook geen fase tussen twee bronnen hoeft af te stemmen.