XLR, TS en TRS herkennen: welke audiokabel gebruik je waarvoor?

XLR, TS en TRS komen overal voor in studio’s, oefenruimtes en op het podium. Toch hebben ze niet allemaal dezelfde functie. Een microfoon sluit je doorgaans aan met XLR, een gitaar of bas met TS. Voor gebalanceerde lijnverbindingen gebruik je vaak XLR of TRS; TRS wordt ook gebruikt voor stereohoofdtelefoons.

De juiste kabel kiezen begint bij de aansluiting én het signaal dat je wilt doorgeven. Hieronder lees je hoe je XLR, TS en TRS herkent, wanneer je welke gebruikt en wat het verschil is tussen gebalanceerde en ongebalanceerde verbindingen.

Eerst het signaal, dan de kabel

Yamaha onderscheidt drie soorten signaalniveau: mic, line en instrument. Een microfoon levert een heel zwak signaal, dat in de mixer door een voorversterker eerst naar lijnniveau wordt gebracht. Lijnniveau is veel sterker en komt uit apparaten als mixeruitgangen, effectapparaten, audio-interfaces, samplers en sommige keyboards. Een gitaar of bas zit daar tussenin: te sterk voor een microfooningang, te zwak voor een lijningang.

Dat is meteen de kern: de stekker zegt iets over wat er mogelijk is, maar niet altijd wat er feitelijk door de kabel gaat. Zeker bij TRS moet je weten waar je hem insteekt.

Gebalanceerd en ongebalanceerd in het kort

Een gebalanceerde verbinding gebruikt drie geleiders: het signaal, hetzelfde signaal in omgekeerde polariteit, en de afscherming. Storing die onderweg op de kabel komt, raakt beide signaaladers op dezelfde manier. De ontvangende ingang draait het omgekeerde signaal weer terug en telt de twee op. De audio blijft over, de storing valt tegen zichzelf weg. Daarom kan een gebalanceerde kabel veel langer zijn zonder dat het gaat zoemen.

Een ongebalanceerde verbinding heeft alleen een signaalader en de afscherming. Die afscherming houdt een deel van de storing tegen, maar wat erdoorheen komt, hoor je gewoon mee. Volgens Yamaha en vergelijkbare richtlijnen zijn XLR en TRS de gangbare connectoren voor gebalanceerde verbindingen, en is TS ongebalanceerd.

XLR: degelijk, maar groot

De ronde stekker met drie pinnen en een vergrendeling is de standaard voor microfoons. Een microfoonkabel heeft doorgaans een mannelijke XLR aan het ene eind en een vrouwelijke aan het andere, zodat je kabels ook achter elkaar kunt koppelen. De pinbezetting ligt vast in de internationale norm IEC 60268-12. Neutrik, dat zelf veel XLR-connectoren maakt, vat het zo samen:

• pin 1: afscherming/aarde
• pin 2: heet, positief
• pin 3: koud, negatief

Wat goed werkt: XLR is altijd duidelijk in wat hij doet. Een normaal bedrade XLR-kabel is gebalanceerd, de stekker vergrendelt zodat hij er op het podium niet uit wordt getrokken, en over dezelfde bedrading kan fantoomvoeding naar een condensatormicrofoon lopen. Mannelijk en vrouwelijk maken bovendien meteen duidelijk welke kant de bron is en welke de ontvanger.

Wat tegenvalt: XLR is groot en niet elk apparaat heeft er plek voor. En XLR is niet alleen voor microfoons. Ook lijnsignalen gaan vaak over XLR, bijvoorbeeld van een mixer naar een actieve speaker. Aan de stekker zie je dus niet of er mic- of lijnniveau doorheen gaat. Een draadloze microfoonontvanger kan volgens Yamaha vaak worden omgeschakeld tussen mic- en lijnniveau, dus kijk eerst hoe die staat voordat je hem op een microfooningang aansluit.

TS: eenvoudig en vertrouwd, maar kwetsbaar op lengte

TS staat voor Tip-Sleeve: een jackplug met een punt en een huls, en dus één zwart isolatieringetje ertussen. Dit is de gewone gitaarkabel. Gitaren en bassen gebruiken doorgaans TS, en daar is ook niets mis mee. Het instrument levert een ongebalanceerd signaal, dus de kabel hoeft niets anders te doen.

Wat goed werkt: TS is simpel, overal verkrijgbaar en past op vrijwel elke instrumentingang en elk effectpedaal. Wie zijn pedalboard aan elkaar knoopt, doet dat bijna altijd met TS-patchkabels; over de volgorde daarvan schreven we eerder In welke volgorde zet je je gitaarpedalen?.

Wat tegenvalt: de lengte. Yamaha noemt voor ongebalanceerde kabels ongeveer 15 tot 20 voet als bovengrens, ruwweg 4,5 tot 6 meter. Een andere veelgebruikte vuistregel voor TS-instrumentkabels houdt 20 tot 25 voet aan. Die richtlijnen komen dus niet precies overeen, en een harde grens is het ook niet. Maar de richting is duidelijk: hoe langer de ongebalanceerde kabel, hoe meer kans op ruis en brom. En een TS-kabel maakt een signaal nooit gebalanceerd, ook niet als je hem op een gebalanceerde ingang steekt.

TRS: veelzijdig, en daardoor verwarrend

TRS staat voor Tip-Ring-Sleeve. Je herkent hem aan de twee isolatieringetjes op de jack, waardoor er drie contactpunten zijn. Daarmee heeft hij precies genoeg geleiders voor een gebalanceerd signaal, net als XLR.

Wat goed werkt: TRS is compact en veelzijdig. Studiomonitors, audio-interfaces en lijnapparatuur gebruiken vaak gebalanceerde TRS-aansluitingen. Ook de Lightware-bedradingsgids raadt 6,3 mm TRS aan voor gebalanceerde verbindingen en 6,3 mm TS voor ongebalanceerde. Wie zijn monitors aan een interface hangt, komt dit type dus vrijwel zeker tegen; zie ook Wat is een audio interface en hoe gebruik je hem?.

Wat tegenvalt: dezelfde TRS-stekker kan volgens Yamaha drie heel verschillende dingen doen:

1. gebalanceerde mono, zoals bij een monitoruitgang;
2. ongebalanceerde stereo, zoals bij een koptelefoon: links op de tip, rechts op de ring;
3. een insertverbinding, waarbij het signaal over de ene geleider naar buiten gaat en over de andere terugkomt.

Welke van de drie het is, hangt af van de bedrading en van het apparaat waarin je de stekker steekt. De vorm vertelt het niet. Kijk dus bij de aansluiting of in de handleiding wat er bedoeld wordt.

Wat er in de praktijk misgaat

De meeste problemen ontstaan als je types door elkaar haalt.

• Een TRS-kabel voor gitaar of bas. Dat lijkt een upgrade, maar het instrument blijft ongebalanceerd. Yamaha waarschuwt dat een TRS-kabel op gitaar of bas zelfs extra ruis kan opleveren.
• Gebalanceerd naar ongebalanceerd koppelen. Volgens Lightware gaat bij een passieve verbinding tussen een gebalanceerde en een ongebalanceerde lijn de helft van het lijnniveau verloren. Klinkt een bron opeens zachter dan verwacht, kijk dan eens naar de kabel.
• De koude pool aan aarde leggen. Wie zelf kabels soldeert of verloopjes maakt: verbind de negatieve, koude uitgangspolen van een gebalanceerde uitgang niet met aarde of met elkaar. Lightware waarschuwt dat dit het apparaat kan beschadigen.
• Ervan uitgaan dat een combo-ingang alles automatisch regelt. Op de mixers van de Yamaha STAGEPAS 400BT en 600BT zitten combo-ingangen die XLR, TRS of TS accepteren, maar één tegelijk. Met een schakelaar kies je Mic, Line of Hi-Z; die laatste stand maakt er een instrumentingang van met de juiste versterking voor gitaar of bas. De stekker past dus overal, maar de schakelaar moet bij het signaal passen.

Snel herkennen

Tel bij een jackplug de zwarte ringetjes: één is TS, twee is TRS. Heb je een ronde stekker met drie pinnen of drie gaatjes, dan is het XLR. Daarna is de vraag niet welke stekker past, maar wat voor signaal je verstuurt. Microfoon: XLR. Gitaar of bas: TS. Lijnsignaal tussen apparaten met gebalanceerde aansluitingen: XLR of TRS, en bij TRS controleer je even of de aansluiting mono gebalanceerd of stereo is.

Het verschil tussen een stille en een zoemende verbinding zit soms gewoon in één ringetje plastic.