Vertikal maakt Nils Frahms reuzenpiano speelbaar in Kontakt

Vier en een halve meter. Zo hoog is de verticale concertvleugel van Nils Frahm, en dat getal verklaart meteen waarom Native Instruments er een eigen library van maakt. Bij een gewone buffetpiano blijft de snaarlengte beperkt door de kast. Hier lopen de snaren tot 3,9 meter door. Langere snaren betekenen meer sustain, een vollere bas en een rijker boventonenpatroon dan je van een staande piano gewend bent. Op 5 november 2026 bracht Native Instruments Vertikal uit, een Kontakt 8-instrument dat precies die piano vastlegt in de ruimte waar hij staat: Saal 3 in het Funkhaus in Berlijn.

Gebouwd is de library door Galaxy Instruments, het team van Uli Baronowsky dat eerder The Giant, Una Corda, Claire, Piano Colors en Noire maakte. Die laatste is relevant. Ook Noire werd in Saal 3 opgenomen, toen op Frahms speciaal geïntoneerde Yamaha-vleugel. Galaxy kent de ruimte dus al. Frahm zelf steunt het project officieel. De prijs is 149 euro of 149 dollar; in het Verenigd Koninkrijk wordt £129 genoemd. Downloaden kan direct, via de NI-site en via distributeurs als Plugin Boutique.

Een piano en een kamer

Wie Frahms platen kent, weet dat de kamer bij zijn geluid hoort. Saal 3 was oorspronkelijk bedoeld voor kamermuziek. Frahm nam de zaal in 2016 over als eigen studio. Bij Vertikal is die akoestiek bewust in de samples gebleven. Je krijgt dus de piano met de galm en het karakter van de zaal eromheen, en geen droog opgenomen instrument waar je zelf een ruimte omheen bouwt. Voor sommige producties is dat een gemak, voor andere een keuze die al voor je gemaakt is.

Native Instruments benadrukt opvallend genoeg dat dit gevaarte niet draait om veel volume. Volgens de fabrikant komt de piano juist het best tot zijn recht als je zacht speelt, waarbij een eenvoudige partij groter en dieper gaat klinken door de lange resonantie. Er zijn nog geen onafhankelijke luisterverslagen, dus hoe dat in de praktijk uitpakt, moet nog blijken. Op papier richt de opname zich op meeresonantie van de snaren, lange uitklank en overtonen die zich tijdens het uitsterven nog ontwikkelen.

De library heeft twee instrumenten, en hier wordt het iets rommeliger. De productpagina noemt twee NKI’s: Vertikal Pure en Vertikal Felt. Pure is de open, heldere kant met een groot dynamisch bereik, diepe bas en een duidelijke attack. Felt dempt de aanslag, maakt de toon donkerder en intiemer. Die tweede variant ligt dicht bij Frahms eigen handschrift. Voor zijn album Felt uit 2011 legde hij vilt over de snaren om ’s avonds laat te kunnen spelen zonder de buren wakker te houden, en hij hield het daarna omdat hij de klank mooi vond. Een paar nieuwsmedia beschrijven daarnaast een derde variant met vilt en katoen. In de officiële specificaties staat die niet. In dezelfde lijst noemt NI wel kort ‘Upright Piano and Prepared Upright Piano’, zonder verdere uitleg.

Particles 2.0 en de bediening

De tweede helft van Vertikal is de generatieve engine Particles 2.0, de opvolger van de engine die in Noire zat. Het principe is hetzelfde gebleven. Terwijl jij speelt, voegt de engine noten toe die binnen grenzen die jij instelt willekeurig verschuiven in toonhoogte, timing, dynamiek en stereopositie. Een simpel akkoord wordt zo een wolk van noten die steeds een beetje anders valt. Voor ambient en filmmuziek is dat bekend terrein, en het past bij Frahm, die zijn piano op het podium al jaren combineert met synths en delays.

Nieuw in deze versie is vooral dat je die wolk meer kunt sturen. Rhythm Mode maakt reproduceerbare patronen die met het tempo van je DAW meelopen, met een instelbaar aantal stappen en per stap een eigen velocity. Daarmee wordt het toeval herhaalbaar, wat handig is als je in een arrangement een partij precies zo terug wilt hebben. Daarnaast is er een Play Mode, waarover NI weinig details geeft. Het Motion-systeem voegt LFO’s toe en laat je parameters moduleren met het modwiel en met polyfone aftertouch. Elke geluidsbron in de engine krijgt een eigen Pan- en Timbre-regeling, en de bronnen zelf zijn uitgebreid met tonale, percussieve en textuurklanken die je ook rechtstreeks kunt spelen. Particles en de wolk als geheel hebben elk hun eigen envelopes.

Achter dat alles zit een opnieuw opgezette effectsectie met vier vrij toewijsbare slots. Daarmee ga je van een close, intiem pianogeluid naar brede, atmosferische lagen zonder dat je eerst plugins hoeft te stapelen. Als startpunt levert NI meer dan 150 snapshots en ruim 100 Particles-presets mee.

Vertikal ondersteunt Native Kontrol Standard. Op een Kontrol-keyboard of een andere compatibele controller liggen de belangrijkste parameters dus al klaar op de knoppen. Polyfone aftertouch heb je natuurlijk alleen als je keyboard die ook verstuurt; met een gewoon keyboard blijft het modwiel je belangrijkste ingang voor Motion.

Praktisch: de download is 29 GB. Je hebt Kontakt 8 of de gratis Kontakt Player nodig, versie 8.13.1 of hoger. Vertikal draait stand-alone en als VST3 en AAX op Windows 10 en 11, en op macOS daarnaast als AU. Als minimum noemt NI een Intel Core i5, Apple Silicon of vergelijkbaar, met 4 GB RAM. Aanbevolen is 6 GB. Een kanttekening bij macOS: de productpagina noemt macOS 13 als ondersteund, terwijl een voetnoot op dezelfde pagina meldt dat Kontakt vanaf versie 8.8 macOS 13 niet meer ondersteunt. Wie nog op Ventura zit, kan de volgende stap dus beter bij NI navragen.

Vertikal is minder een zoveelste pianolibrary dan de kans om een instrument te spelen waarvan er maar één bestaat en dat in een Berlijnse studio staat. Frahm verwoordde het bij de release zelf zo: “Het wordt op een bepaalde manier gedemocratiseerd, en dat vind ik heel fijn.” Of het Galaxy-team die belofte waarmaakt, blijkt uit de eerste onafhankelijke reviews. Magnetic Magazine heeft al reviewlicenties gekregen, maar nog niets gepubliceerd. Daarnaast moet NI nog duidelijk maken of die variant met vilt en katoen echt in de library zit.