Handleidingen

7 tips voor betere stemopnamen

Goede stemopnamen voor je YouTube-video's of podcast zijn lastiger dan ze lijken. Een fatsoenlijke microfoon alleen is niet genoeg. Met deze 7 tips klinkt je stem professioneler, met minder ruis, minder clipping en minder storende geluiden.

Dit artikel is meer dan een jaar oud. Sommige links of informatie kloppen mogelijk niet meer.

7 tips voor betere stemopnamen

Goede stemopnamen maken voor bijvoorbeeld je YouTube-video's of podcast is een verrassend lastige klus. Op het eerste gezicht lijkt een fatsoenlijke microfoon en er duidelijk in praten genoeg voor een voice-over die professioneel klinkt en vertrouwen uitstraalt.

Na een paar takes valt het de meeste mensen tegen hoe anders hun audio klinkt dan die van hun favoriete YouTubers of podcasthosts. Je stem is te zacht of te hard, of verdrinkt in achtergrondgeluid waarvan je dacht dat de microfoon het niet zou oppikken.

Wil je de kwaliteit van je stemopnamen verbeteren? Dan helpen we je graag op weg met een paar tips. Natuurlijk klinkt een goedkope instapmicrofoon nooit zo goed als de dure studiomicrofoon die je favoriete YouTuber waarschijnlijk gebruikt, maar dat betekent niet dat jouw opnames niet professioneel kunnen klinken.

Twitch-gamer
Twitch-gamer

Deze tips werken in elk opnameprogramma, van OBS tot Audacity, Adobe Audition of je DAW. Een goede opname staat of valt grotendeels met de voorbereiding, dus het meeste werk is al gedaan voordat je op de opnameknop drukt.

Hier zijn 7 tips voor betere stemopnamen:

1. Zet alles wat lawaai maakt in de kamer uit

Onze hersenen filteren achtergrondgeluiden in huis automatisch weg, zodat we ze nauwelijks nog opmerken. Microfoons doen dat niet: die pikken ze juist heel goed op. Dat geldt vooral voor condensatormicrofoons zoals de Blue Yeti (tegenwoordig verkocht onder het merk Logitech G), de HyperX QuadCast of de AT2020, die populair zijn bij contentmakers op Twitch en YouTube.

Achtergrondgeluid leidt je publiek af, maakt je moeilijker verstaanbaar en maakt je video vermoeiend om naar te luisteren. Haal daarom zo veel mogelijk ruisbronnen weg.

Sluit de ramen zodat er geen geluid van buiten binnenkomt en doe de deur dicht als er andere mensen in huis zijn. Zet airco's of ventilatoren in je kamer uit. Je publiek maalt er niet om of jij het comfortabel hebt, maar wel om wat je te zeggen hebt. Het is dus jouw missie om het ze zo makkelijk mogelijk te maken je te begrijpen.

Blue Yeti
Blue Yeti-microfoon

Er bestaan ook digitale manieren om achtergrondruis te verwijderen, zoals de ruisonderdrukkingsfilters in OBS of AI-tools die je stem van de rest scheiden. Die zijn de laatste jaren een stuk beter geworden, maar bij flink wat ruis gaat het nog steeds ten koste van je stem, die dan dof of robotachtig kan gaan klinken. Hoe minder ruis er in de kamer is, hoe minder zo'n filter hoeft te doen.

2. Zet je microfoon indien mogelijk niet op je bureau

Een ander veelvoorkomend probleem met de populaire instapmicrofoons die we hierboven noemden: ze worden meestal geleverd met een kort tafelstatief, bedoeld om op je bureau te zetten.

Dat lijkt handig, maar staat de microfoon zo dicht bij je toetsenbord en muis, dan komt elke toetsaanslag en klik op de opname terecht en overstemt je spreekstem. Maak je korte video's waarbij je de computer niet gebruikt, dan merk je daar niets van. Maar doe je tutorials, playthroughs of livestreams, dan moet je het toetsenbordgeluid echt laag houden.

Een microfoon op je bureau heeft nog een nadeel: ook als je muis en toetsenbord stil zijn, pikt hij elke stoot tegen het bureau op, zoals een muis die je optilt en weer neerzet of een kopje dat je neerzet. Voor je kijkers klinkt dat als een donderslag.

Beide problemen los je makkelijk op door een microfoonarm te gebruiken in plaats van het meegeleverde statief. Zo'n arm klem je meestal vast aan je bureau of ander meubilair. Je kunt je microfoon daarmee dicht bij je mond houden, weg van je bureau, muis en toetsenbord. Met een shockmount (een veerophanging voor je microfoon) erbij komen trillingen via de arm nog minder door.

Microfoonarm
Een goedkope microfoonarm

Een microfoonarm kan er wat intimiderend uitzien als je je kamer niet wilt veranderen in een geïmproviseerde opnamestudio, maar maak je geen zorgen. Eenvoudige microfoonarmen met veren zijn niet duur. Ze zijn goed genoeg voor de meeste doeleinden en compacter dan ze lijken, dus ze nemen minder ruimte in dan je denkt. Kun je het veroorloven, dan raden we wel een iets degelijker exemplaar aan: dat blijft beter op zijn plek staan en piept of kraakt niet als je hem verstelt.

3. Richt de achterkant van je microfoon op de ruisbron

Zelfs als je de eerste tip volgt en alles uitzet wat kan, blijft er vaak elektronica over die je niet kunt uitschakelen, zoals je computer of laptop. Neem je alleen audio op, dan kun je de ventilatoren misschien wat lager zetten zonder dat je pc oververhit raakt. Maak je gamevideo's, dan ontkom je niet aan het lawaai van je computer.

Je kunt de hoeveelheid ruis die op de opname komt wel flink beperken. De meeste microfoons hebben een zogeheten “cardioïde polair patroon”. Dat klinkt deftig, maar het betekent gewoon dat je microfoon vooral geluid van de voorkant oppikt en geluid van achteren grotendeels negeert.

De naam komt van de vorm van het patroon, dat enigszins op een omgekeerd hart lijkt. Een hartvormig icoontje op de microfoon geeft dat patroon ook aan, dus let er goed op.

AT2020-microfoon
AT2020-microfoon

De meeste condensatormicrofoons, zoals de AT2020, hebben standaard een cardioïde polair patroon. Gebruik je een Blue Yeti of HyperX QuadCast, die meerdere patronen hebben, kies dan het cardioïde patroon met de knop op de microfoon zelf.

Heb je het juiste patroon ingesteld, plaats de microfoon dan zo dat de geluidsbron (bijvoorbeeld je computer) recht erachter staat en jij ervoor zit.

Dit haalt de achtergrondruis waarschijnlijk niet helemaal weg, maar het volume ervan in de uiteindelijke opname daalt wel aanzienlijk. Je publiek kan zich dan veel makkelijker concentreren op wat je zegt.

4. Houd je microfoon binnen een paar centimeter van je mond

Dat je microfoon gevoelig genoeg is om je stem aan de andere kant van de kamer op te pikken, betekent nog niet dat je hem 2 meter van je gezicht moet houden. De ideale afstand hangt af van de microfoon, maar bij de meeste condensatormicrofoons zit je het best op ongeveer 6 tot 10 centimeter. Dynamische microfoons zoals de Shure SM7B zijn minder gevoelig en wil je meestal nog iets dichterbij hebben.

Zo klinkt je stem helder en natuurlijk, terwijl hij galmend en blikkerig klinkt als je te ver weg zit. Hoe verder je weg zit, hoe hoger je de gain moet zetten en hoe meer ruis en kamergeluid je meeneemt. Zit je juist te dicht op de microfoon, dan wordt je stem boomy (het zogeheten nabijheidseffect) en krijg je harde ploppen bij p- en b-klanken. Een popfilter of plopkap helpt daartegen.

5. Spreek in de juiste kant van de microfoon

Microfoons vallen in twee categorieën: top-address en side-address. Bij een top-address microfoon spreek je in de bovenkant, zoals je tijdens een karaokeavond in een handmicrofoon zingt. Bij een side-address microfoon spreek je in de zijkant.

De bekende Blue Yeti, jarenlang een van de populairste microfoons onder YouTubers en Twitch-streamers, is een side-address microfoon. Hetzelfde geldt voor de HyperX QuadCast en de AT2020. Je stem klinkt dus alleen vol en helder als je in de zijkant praat en niet in de bovenkant.

Kijk je veel naar streamers en YouTubers, dan heb je waarschijnlijk weleens de Shure SM7B gezien. Dat is een top-address microfoon, en daarom zie je hem meestal recht op de mond gericht in plaats van horizontaal voor het gezicht.

Weet je niet zeker of jouw microfoon side-address of top-address is, kijk dan in de handleiding of zoek het merk en model op. Die informatie is meestal makkelijk te vinden. Lukt dat niet, dan kun je ook zelf experimenteren door in verschillende kanten van de microfoon te praten en te horen waar je het best klinkt.

Shure SM7B
Shure SM7B

6. Beweeg niet te veel tijdens de opname

Heb je met alle andere tips rekening gehouden en een goede plek voor je microfoon gevonden, beweeg dan tijdens de opname niet te veel. Maak je geen zorgen, je hoeft natuurlijk niet doodstil te zitten. Gebaren en andere bewegingen die je van nature tijdens het praten maakt zijn prima, zolang je positie ten opzichte van de microfoon maar niet te veel verandert.

Als je verder van de microfoon af of naar links of rechts beweegt, krijg je vreemde schommelingen in volume en klank, en die zijn onaangenaam voor je publiek.

7. Stel je gain op een geschikt niveau in

Gain is de versterking van je microfoonsignaal: hoe hoger de gain, hoe luider je opname binnenkomt. Zet je de gain te hoog, dan gaat je opname “clippen”: je stem wordt zo luid dat hij clipt.

Je stelt de gain in met de gainknop op je microfoon of audio-interface (als die er is) of via de geluidsinstellingen van je microfoon in Windows of macOS. Werk je met software als OBS, dan kun je het niveau daar ook bijstellen en zie je in de meter meteen hoe luid je binnenkomt.

Een goede vuistregel: praat op je normale volume, ook bij je luidste momenten, en stel de gain zo in dat de meter rond -12 tot -6 dB uitslaat en nooit in het rood komt. Bedenk dat je een opname die clipt vrijwel niet meer kunt repareren. Een opname die iets te zacht is, kun je bij de nabewerking daarentegen makkelijk harder zetten.

En de galm in je kamer?

Een kale kamer met harde muren, een laminaatvloer en weinig meubels galmt. Je stem kaatst tegen de wanden en komt een fractie later nog een keer bij de microfoon aan. Dat holle badkamergeluid haal je er achteraf nauwelijks uit, en het is de belangrijkste reden dat veel thuisopnamen amateuristisch klinken.

Je hoeft daarvoor geen studio te bouwen. Neem op in de meest gestoffeerde kamer die je hebt: gordijnen, een bank, een vloerkleed en een volle boekenkast doen al veel. Vooral de muur achter je telt, want die staat recht voor de microfoon. Een dik dekbed of een paar dekens achter je stoel maken daar meer verschil dan dunne schuimtegels, want die dempen alleen de hoge tonen. En wie een kledingkast vol jassen heeft, kent het oudste podcasttrucje: praat met je gezicht naar de kleding.

Blijft je kamer lawaaiig of galmt hij flink, dan is een dynamische microfoon vaak een betere keus dan een condensatormicrofoon. Een dynamische microfoon zoals de Shure SM7B of de Shure MV7+ is minder gevoelig en pikt dus minder van de kamer op, zolang je er dicht op blijft zitten.

Met deze zeven tips ben je al een heel eind. Neem een korte testopname, luister hem terug op een koptelefoon en schaaf bij waar nodig. Veel succes met je opnames!