Audio apparatuur

Neumann KM 184: de kleinmembraanmicrofoon die al decennia nauwelijks verandert

De Neumann KM 184 is al decennia een vaste waarde voor akoestische gitaar, overheads en stereo-opnames. Wat hij goed doet en waar je omheen moet werken.

Neumann KM 184 in nikkelafwerking
Neumann KM 184 in nikkelafwerking. Foto: Neumann

Neumann maakt de KM 184 al sinds de jaren negentig, en in al die tijd is er aan de kleine cardioïde condensatormicrofoon weinig veranderd. Andere fabrikanten brengen geregeld een nieuwe generatie uit met een extra schakelaartje, maar de KM 184 ziet er nog net zo uit als toen. Er zitten geen knoppen op en er is geen verborgen modus. Je hebt een capsule, een buisje elektronica en een XLR-aansluiting.

Juist die eenvoud bepaalt hoe je met deze microfoon werkt: wat hij van je preamp vraagt, hoe je hem neerzet en wat er uiteindelijk op de opname terechtkomt.

Klein, licht en in twee uitvoeringen

Een groot apparaat is de KM 184 niet. Hij is 107 millimeter lang, 22 millimeter dik en weegt ongeveer 80 gram. Daarmee is hij eerder sigaar dan potlood, al blijft ‘pencil mic’ de gangbare naam voor dit soort microfoons. Door dat formaat past hij op plekken waar een grootmembraanmicrofoon met spin al snel in de weg zit: tussen de toms en de hi-hat, boven een vleugel met half open klep of op een korte arm vlak bij de klankkast van een gitaar.

Neumann KM 184 in zwarte uitvoering met windscreen en klem
Neumann KM 184 in zwarte uitvoering met windscreen en klem. Foto: Neumann

Naast de gewone KM 184 bestaat er een KM 184 mt. Neumann levert beide ook als matched pair (de KM 184 Stereo Set en de KM 184 mt Stereo Set) en er is een Octo Set met acht exemplaren van de mt. Die gematchte sets doen ertoe zodra je in stereo werkt, maar daarover verderop meer.

Een enkele KM 184 kost ongeveer 795 euro en de mt-versie zit daar met 777 euro iets onder. Voor de Stereo Set betaal je rond de 1529 euro. Voor een kleinmembraanmicrofoon is dat geen klein bedrag, en wie meteen een paar wil, is al snel de prijs van een flinke grootmembraanmicrofoon kwijt.

De KM 184 hoort bij de Series 180, samen met de KM 183 en de KM 185. Het verschil tussen die drie zit in het opnamepatroon: de KM 183 is omnidirectioneel, de KM 185 hypercardioïde en de KM 184 cardioïde. De Series 180 is niet modulair, anders dan Neumanns KM A/D-systeem, waarin je capsules en uitgangstrappen los combineert. Daardoor is de Series 180 de goedkopere lijn. Een KM 184 blijft dus altijd een cardioïde.

Aansluiten: weinig eisen, wel aandacht voor gain

Aan de voeding stelt de KM 184 nauwelijks eisen. Hij werkt op 48 volt fantoomvoeding (plus of min 4 volt) en verbruikt 3,2 milliampère. Elke fatsoenlijke mengtafel of audio-interface met een echte 48 volt-voeding kan hem aan, ook een eenvoudig model als de Focusrite Scarlett. De elektronica is transformatorloos en de uitgang heeft een impedantie van 50 ohm. Dat lage getal heeft een praktisch voordeel: kabels tot 300 meter brengen het signaal over zonder verlies. In een studio maakt dat weinig uit, maar wie in een kerk of zaal opneemt en de opnameapparatuur in een andere ruimte heeft staan, heeft er wel wat aan.

De gevoeligheid is 15 mV/Pa. Voor een kleinmembraanmicrofoon is dat een stevig uitgangsniveau, en dat helpt vooral bij zachte bronnen. Een klassieke gitaar of een solo viool op een meter afstand levert dan genoeg signaal zonder dat de preamp helemaal open moet. Bij goedkopere preamps scheelt dat ruis, want daar is de voorversterker vaak de zwakste schakel en niet de microfoon. De eigenruis van de KM 184 is 13 dB-A, laag genoeg voor zachte opnames in een stille ruimte.

Aan de andere kant van de schaal kan de microfoon 138 dB SPL aan. Het dynamisch bereik van de interne voorversterker is 125 dB, precies het verschil tussen die twee waarden. Een snaredrum of hi-hat van dichtbij brengt de microfoon zelf dus niet snel aan het clippen. Verderop in de keten kan het wel krap worden: met die hoge gevoeligheid krijgt de preamp bij harde bronnen een fors signaal binnen. Een pad zit niet op de KM 184. Dat moet de preamp oplossen, of een losse inline-attenuator tussen microfoon en kabel.

Een laagafsnijfilter ontbreekt ook. Gerommel van een standaard die meetrilt, gestommel in een vloer of laag van een airco moet je dus filteren in de preamp, de mengtafel of de DAW. Die laatste optie is de minst handige: wat al op de opname staat, haal je er achteraf weliswaar uit, maar het heeft de preamp tijdens het opnemen al belast. Hier zit de echte beperking van het ontwerp. De KM 184 gaat ervan uit dat de rest van de keten op orde is.

Neerzetten: waar het cardioïde patroon het werk doet

Het belangrijkste kenmerk van de KM 184 laat zich lastig in een getal vangen. Het cardioïde patroon is vrijwel frequentieonafhankelijk, waardoor geluid dat van opzij binnenkomt zachter wordt, maar nauwelijks anders van klank. Bij veel goedkopere kleinmembraanmicrofoons is dat niet zo: daar wordt geluid van opzij doffer of juist schel, zodat de kamer of het instrument ernaast op de opname een vreemde kleur krijgt.

Neumann KM 184 in nikkelafwerking met windscreen en klem
Neumann KM 184 in nikkelafwerking met windscreen en klem. Foto: Neumann

Dat merk je bij het plaatsen. Staat de microfoon iets naast de ideale positie, of vangt hij een stuk van het naastgelegen instrument op, dan klinkt die overspraak als het instrument zelf en niet als een verkleurde versie ervan. In een opnameruimte zonder akoestische behandeling helpt het cardioïde patroon bovendien om reflecties van achteren te dempen. De ruimte verdwijnt daarmee niet, maar de verhouding tussen direct geluid en kamer is beter te sturen.

Het nabijheidseffect is klein. Elke drukgradiëntmicrofoon krijgt meer laag naarmate je dichterbij komt, maar bij de KM 184 blijft dat beperkt en verandert de klankbalans weinig met de afstand. Bij close miking van een akoestische gitaar of een cello ontstaat daardoor minder snel een opgeblazen onderkant. Het betekent ook dat je de microfoon niet dichterbij kunt zetten om er wat body bij te krijgen. Wie dat zoekt, moet het met EQ of een andere microfoon oplossen.

In de korf zit een windkap die lichte plosieven en een zuchtje wind opvangt. Bij muziekinstrumenten is dat genoeg. Bij spraak niet: een p of b van dichtbij komt er hard doorheen. Voor zang of voice-over is een los popfilter dan ook nodig, en buiten heb je meer bescherming nodig dan wat er in de microfoon zit.

Hoe hij klinkt

De frequentieresponsie loopt van 20 Hz tot 20 kHz en is vlak, met één bewuste afwijking: rond 9 kHz zit een lichte verhoging. Die bepaalt voor een groot deel het karakter van de KM 184. Hij laat net wat meer detail horen dan een volkomen vlakke microfoon. Verder is het beeld neutraal. Van zichzelf voegt de microfoon weinig toe, en dat is bij een akoestisch instrument precies de bedoeling.

Op een staalsnarige akoestische gitaar komt dat het best tot zijn recht. De aanslag van een plectrum of vingertop, het verschil tussen een snaar die net wordt aangeraakt en een snaar die hard wordt aangeslagen, de articulatie in snelle loopjes: het staat er allemaal duidelijk op. De transformatorloze elektronica en het kleine membraan reageren snel op de attack, en daar heb je bij een instrument met veel transiënten iets aan.

Klassieke gitaar is een iets ander verhaal. Ook daar is de KM 184 nauwkeurig en transparant, maar het lage middengebied van een nylonsnarige gitaar kan op de opname wat bescheiden uitvallen. Een kleine boost in het lage midden maakt dat goed. Een nadeel is het niet; de microfoon kleurt gewoon niets in.

Als overheads boven een drumstel combineren de KM 184’s veel detail in de cymbals met een snelle weergave van de aanslag. Die verhoging rond 9 kHz verdient daar wel aandacht, want bij felle bekkens kan dat gebied net iets te veel naar voren komen. Meestal is dat met plaatsing op te lossen: iets hoger, iets verder naar achteren of een fractie van de bekkens af gedraaid. Omdat het patroon buiten de as nauwelijks kleur geeft, kost zo’n draai vooral niveau en geen klankkwaliteit. Wat daarna overblijft, is met een kleine EQ-correctie te doen.

De KM 184 is bedoeld voor een lange rij akoestische instrumenten: piano, percussie, drums, contrabas, viool, cello, houtblazers en koper. Bij strijkers en houtblazers ligt dat voor de hand: daar wil je het instrument horen en niet de microfoon.

Bij zang ligt het moeilijker. Een stem met veel s-klanken krijgt door de verhoging rond 9 kHz al snel te veel sibilantie, en de microfoon brengt weinig eigen karakter in om een stem op te tillen. Wie zang opneemt, kiest meestal een grootmembraanmicrofoon. Voor voice-over geldt hetzelfde, en daar komt de gevoeligheid voor plosieven nog bij. Een luide gitaarversterker hoort evenmin bij het typische werk van deze microfoon.

Met twee of meer: daar wordt het interessant

Een enkele KM 184 is een goede instrumentmicrofoon, maar in tweetallen laat hij zien waarom Neumann er gematchte sets van maakt. Bij stereo-opnames hangt het stereobeeld af van hoe gelijk de twee microfoons klinken. Zit er tussen de twee verschil in gevoeligheid of klank, dan schuift het beeld naar één kant of wordt het onscherp. De Stereo Sets zijn op elkaar afgestemd, zodat je dat zelf niet hoeft uit te zoeken.

In een XY-opstelling, met de capsules dicht op elkaar en schuin gekruist, levert dat een strak, monocompatibel beeld op. Dat is handig bij drum-overheads en ensembles waarbij de mix later toch weer naar mono gaat. Bij een vleugel geeft een paar KM 184’s een breed, gedetailleerd beeld. Voor koren, kamermuziek en akoestische ensembles in een zaal werken ze ook goed als hoofdsysteem.

De Octo Set met acht microfoons is bedoeld voor surround-opnames en grotere sessies, waarbij je bijvoorbeeld een strijkkwartet per instrument wilt opnemen en de klankbalans tussen de kanalen gelijk wilt houden. Dat is een specialistisch product, maar het zegt wel iets over waar de KM 184 voor gemaakt is: herhaalbaarheid, en microfoons die zich als een set gedragen.

Broers en voorgangers

Binnen de eigen familie liggen de alternatieven voor de hand. De KM 183 is omnidirectioneel. Hij heeft geen nabijheidseffect, vangt meer ruimte op en is bij akoestische ensembles in een goede zaal vaak de betere keuze. De KM 185 is hypercardioïde en dempt dus meer van wat er naast de microfoon gebeurt. Op een vol podium of tussen de toms van een drumstel kan dat uitkomen. Wie de KM 184 goed vindt klinken maar een ander patroon nodig heeft, hoeft dus niet buiten de serie te zoeken.

Daarnaast is er de KM 84, de microfoon waarop de KM 184 volgde. Sommige gebruikers houden het liever bij de oude Neumann, die ze voller vinden klinken en minder nadrukkelijk in het hoog. De KM 84 wordt niet meer gemaakt, dus je bent aangewezen op tweedehands exemplaren, en die zijn duur. De KM 184 klinkt helderder en is gewoon nog nieuw te koop.

Buiten Neumann zijn de AKG C451 en de Schoeps Colette-serie de bekende namen in deze hoek. Schoeps gaat daarbij een andere kant op: Colette is een modulair systeem met verwisselbare capsules, voor wie meerdere patronen op één voorversterker wil gebruiken.

Wat de KM 184 is

De KM 184 is geen microfoon die een opname mooier maakt dan de bron. Hij laat horen wat er in de ruimte gebeurt, met een klein beetje extra helderheid in het hoog en een cardioïde patroon dat zich over het hele frequentiebereik netjes gedraagt. Dat laatste wordt bij kleinmembraanmicrofoons vaak onderschat, en juist daarin onderscheidt de KM 184 zich van goedkopere modellen.

Daar staan een paar echte beperkingen tegenover. Er is geen pad en geen laagafsnijfilter, dus de preamp moet die functies leveren. Spraak kun je niet zonder popfilter opnemen. De verhoging rond 9 kHz vraagt bij cymbals en sibilante stemmen om doordachte plaatsing. En de prijs is fors, vooral als je met twee of meer exemplaren wilt werken. Het zijn wel de keuzes van een microfoon die een bron zo zuiver mogelijk wil vastleggen en de rest overlaat aan de keten erachter.

Dat hij al decennia vrijwel ongewijzigd wordt gemaakt, is dan ook geen teken van stilstand. Voor akoestische gitaar, overheads, piano en stereo-opnames van akoestische ensembles is de KM 184 nog altijd een van de microfoons waarmee andere kleinmembraanmodellen worden vergeleken.