Effectpedalen

Catalinbread Crooner: preamppedaal rond een RCA-microfoonversterker uit de jaren zestig

De Catalinbread Crooner bouwt voort op de RCA BA-31-microfoonpreamp. Wat doen Push, Trim en Filter, en waar ligt zijn kracht en zijn zwakte?

Catalinbread Crooner
Catalinbread Crooner. Foto: Catalinbread

De Catalinbread Crooner is op zijn best als je hem bijna vergeet. Het pedaal kan fuzz maken en flink tekeergaan, maar zijn sterkste kant ligt in het kleine werk: een gitaar net wat meer kleur geven, een randje verzadiging, een snaar die klinkt alsof hij via een oude opnametafel liep. Wie hem behandelt als zoveelste overdrive met een vintage verhaal, mist precies waar hij goed in is.

Die stelling volgt rechtstreeks uit hoe het pedaal in elkaar zit. Catalinbread bracht de Crooner in juli 2026 uit als tweede deel van de CB-Range Discrete Console Pre-serie: pedalen die niet een gitaareffect nabootsen, maar het circuit van een studiopreamp. In dit geval is dat de RCA BA-31, een microfoonvoorversterker uit de jaren zestig.

Een microfoonversterker als vertrekpunt

De BA-31 is een transistorpreamp, geen buizenontwerp. RCA bouwde hem om een microfoonsignaal op lijnniveau te brengen, met een uitgangstransformator aan het eind. Gain was nooit het doel: het origineel geeft intern maar weinig versterking en liep op 30 volt gelijkspanning.

Catalinbread nam dat circuit als kern en zette er iets voor. Het gitaarsignaal gaat eerst door een discrete opamp die geïnspireerd is op wat UREI (later Universal Audio) gebruikte in studioapparatuur zoals de 1176 Peak Limiter. Daarna volgt het RCA-gedeelte met germaniumtransistors, en tot slot de trap met de uitgangstransformator. Er zitten dus twee gaintrappen achter elkaar, elk met een eigen karakter, plus een transformator die zelf ook in verzadiging kan.

Dat is geen toevallige combinatie. Studiopreamps die verder werden opengedraaid dan hun ontwerpers bedoelden, staan aan het begin van de fuzzgeschiedenis. De Maestro FZ-1 uit 1962 bracht dat geluid van een overstuurde tafel naar het podium. De Crooner gaat in zekere zin terug naar die bron: geen fuzzcircuit dat een console nadoet, maar een consolecircuit dat je zelf over de rand kunt duwen.

Vier knoppen, en twee daarvan doen iets vergelijkbaars

De bediening bestaat uit Push, Trim, Filter en Volume. Op papier is dat overzichtelijk. In de praktijk zijn het vooral Push en Trim die uitleg nodig hebben, omdat ze allebei gain regelen, maar op een andere plek in het circuit.

Push bepaalt hoeveel de UREI-achtige opamp versterkt. Op het minimum voegt die trap nauwelijks iets toe aan wat er het RCA-gedeelte in gaat. Draai je hem open, dan krijgt de tweede trap een steeds hoger ingangssignaal te verwerken.

Trim regelt de gain van het RCA-circuit zelf. Omdat het origineel nauwelijks interne gain kende, stuurt deze knop het circuit op een manier die nooit de bedoeling was. Daardoor heeft Trim een groot bereik, en dat bereik wordt nog groter naarmate Push verder openstaat. Met beide knoppen vol open gaat ook de uitgangstransformator maximaal in verzadiging, en dan zit je in dik, samengeperst leadgeluid.

Filter is een milde treble-cut. Hij is vooral bedoeld om bij hoge Push- en Trim-standen het hoog in toom te houden, zodat de klank strak blijft en niet gaat rafelen.

Volume is gewoon het uitgangsniveau.

Het lastige zit in de wisselwerking. Bij een gewone overdrive weet je na een paar seconden wat de gainknop doet. Hier verandert het effect van Trim met de stand van Push, en andersom. Twee knoppen die elkaar beïnvloeden geven veel tussenstanden, maar ook meer zoekwerk. Wie gewend is aan één gainknop en een toonregeling, heeft even nodig voordat het logisch voelt. Dat is geen ontwerpfout: het is de prijs van een pedaal dat twee echte gaintrappen in serie heeft. Wel betekent het dat de Crooner geduld vraagt, meer dan je bij vier knoppen zou verwachten.

Van een vleugje kleur tot volle fuzz

Het bereik is groot. Onderin geeft de Crooner een signaal dat nauwelijks overstuurt maar wel compressie en een eigen klankkleur meekrijgt. Bovenin wordt het een ruige, fuzzachtige klank die eerder aan een Fuzz Face doet denken dan aan een overdrive.

Catalinbread Crooner
Catalinbread Crooner. Foto: Catalinbread

De instellingen die Catalinbread zelf als vertrekpunt geeft, laten zien hoe breed dat is.

Met alle knoppen op twaalf uur en de brugpickup krijg je heldere preampverzadiging zonder dat je hard hoeft aan te slaan. Denk aan garagerock, sixties rock en proto-punk: een gitaar die bijt maar niet dichtslibt.

Dezelfde stand met de halspickup schuift op richting tapeverzadiging uit de jaren veertig en vijftig. De bijbehorende demo is met de vingers gespeeld, en de namen die Catalinbread erbij noemt zeggen genoeg over de bedoeling: Les Paul, Chet Atkins, Wes Montgomery, maar ook Radiohead rond Hail to the Thief. Het gaat hier om een ronde, verzadigde klank met een korte attack, niet om crunch.

Met Trim vol open wordt het een dikke fuzz. Catalinbread schaart dat onder de noemer Velcro fuzz en noemt MC5, The Stooges en Ty Segall. Een gesplinterde, harde fuzz dus, het soort dat het meest overeenkomt met wat een overstuurde console in de jaren zestig opleverde.

En dan de stand die waarschijnlijk het vaakst gebruikt zal worden: een cleane boost met een beetje breakup, met lage gain. Catalinbread noemt dit een always-on-instelling, dynamisch en gevoelig voor je aanslag, met verwijzingen naar Velvet Underground, Dire Straits, Merle Travis en de Motown- en Philadelphia-sound.

In die lijst zit ook meteen het eerlijke verhaal van het pedaal. De stand voor altijd aan en de stand voor tapeverzadiging zijn de instellingen waar de Crooner iets doet wat een gewone overdrive niet zo makkelijk doet. Het verschil met een Tube Screamer of een Klon zit niet in meer of minder gain, maar in hoe de klank vóór de versterker al wordt gevormd: wat compressie, wat afronding van het hoog, een iets dikker midden. Bij gematigde standen van Push en Trim heeft het pedaal de meeste bruikbare kleuren. Dat werkt met heel verschillende gitaren: een Jaguar, een Telecaster, een Les Paul Special. Het pedaal geeft elk van die gitaren dat karakter van een oude opname, zonder het eigen geluid van het instrument weg te drukken.

Waar het minder goed gaat

Naar boven toe wordt het wisselvalliger. Hoge standen van Push en vooral Trim leveren niet altijd een prettige klank op. Daar duw je een circuit dat nooit voor veel gain bedoeld was over de grens, en het resultaat kan schril, rommelig of gewoon onaangenaam worden. Dat is voor een deel de charme: de klassieke fuzz uit een overstuurde tafel was ook geen gepolijst geluid. Maar het betekent wel dat het bovenste deel van het bereik minder voorspelbaar is dan dat van een pedaal dat specifiek voor fuzz of distortion is ontworpen.

De Filter-knop helpt, omdat hij het hoog wat terugneemt waar het scherp wordt. Maar het is een milde treble-cut, geen volwaardige toonregeling. Er is geen bas- of middenregeling, geen keuze voor een bepaald frequentiegebied, geen high-pass. Wie met de Crooner zijn klank echt wil boetseren, doet dat met de gainverhouding tussen Push en Trim en verder met de versterker. Dat is een bewuste keuze, de originele BA-31 had immers ook geen EQ, maar het beperkt wel hoeveel je kunt corrigeren als een bepaalde gitaar te dun of te dof klinkt.

Welke versterker erachter staat

De Crooner komt het best tot zijn recht voor een buizenversterker die al tegen breakup aan zit. Dat volgt uit wat het pedaal doet. Zijn kracht ligt in compressie, klankkleur en lichte verzadiging. Een versterker die zelf al iets begint te doen, reageert daarop: de extra compressie en het afgeronde hoog van de Crooner duwen de eindtrap net anders, en de dynamiek van je aanslag blijft overeind.

Voor een versterker met heel veel cleane headroom ligt dat anders. Daar moet het pedaal al het werk alleen doen, en dan kom je sneller uit bij de hogere gainstanden, precies het gebied waar de Crooner het minst overtuigt. Wie vooral speelt via een volledig cleane Fender-achtige versterker op laag volume, of via een modeler die vlak staat afgesteld, haalt er dus minder uit dan iemand met een kleine combo die al lekker overstuurt.

Catalinbread Crooner
Catalinbread Crooner. Foto: Catalinbread

Wie meer wil weten over een preamp die zelf het hele amp-geluid levert in plaats van een versterker te kleuren, vindt in ons stuk over de Tone King Royce een heel ander uitgangspunt: een buizenpreamp met twee kanalen voor het pedaalbord.

9 of 18 volt

De Crooner werkt op 9 tot 18 volt gelijkspanning. Het origineel draaide op 30 volt, wat voor een pedaalbord niet handig is, maar 18 volt brengt het pedaal er al een stuk dichter bij.

De hogere spanning maakt op elke stand verschil. Je krijgt meer headroom en meer bereik: volgens Catalinbread glanzender cleans en een nog wildere fuzz. Het meest praktische gevolg is dat je met meer headroom beter een ander gainpedaal voor de Crooner kunt zetten. Op 9 volt raakt een stevige overdrive aan de ingang het circuit snel kwijt in verzadiging; op 18 volt blijft er meer ruimte over, zodat de Crooner kan blijven kleuren in plaats van alleen dicht te slaan.

Voor wie hem als always-on-pedaal gebruikt, is 18 volt dus de logische keuze. Een voeding met een 18-volt-uitgang is op de meeste moderne pedaalbordvoedingen geen probleem, maar het is wel iets om rekening mee te houden als je bord nu alleen 9 volt-aansluitingen heeft.

Formaat en prijs

De behuizing meet ongeveer 110 bij 60 millimeter, met een hoogte van zo’n 50 millimeter inclusief knoppen. Dat is een gangbaar compact formaat dat zonder moeite tussen andere pedalen past. De Crooner kost 179 dollar; een europrijs is er nog niet.

Het oordeel

De Crooner is een pedaal met een duidelijk karakter, en dat karakter zit vooral in het lage en middelste deel van het bereik. Als always-on-preamp die een gitaar iets van een oude opname meegeeft, doet hij iets wat de meeste overdrives niet doen. Als fuzz is hij bruikbaar en soms heerlijk ruig, maar hij gedraagt zich daar ook grilliger, en niet elke stand bovenin is een succes.

De bediening met twee gaintrappen die elkaar beïnvloeden, geeft veel speelruimte en vraagt tegelijk tijd. Wie het pedaal na tien minuten afschrijft omdat de fuzz tegenvalt, heeft waarschijnlijk niet de standen gevonden waar het om draait. Wie het wel de tijd geeft, met een versterker die meewerkt, krijgt een klankkleur die moeilijk met een gewone overdrive na te bootsen is.

De beperkingen zijn ook duidelijk: alleen een treble-cut als toonregeling, een bovenste gainbereik dat niet altijd prettig klinkt en een voorkeur voor versterkers die zelf al wat doen. Dat zijn geen verborgen gebreken, maar gevolgen van een ontwerp dat dicht bij een studiopreamp uit de jaren zestig blijft.

Naast de JHS Colour Box

De meest voor de hand liggende vergelijking is de JHS Colour Box, het bekendste pedaal dat ook een studioconsole als uitgangspunt neemt, in dat geval een Neve-ontwerp. Het grootste verschil zit in de toonregeling. De Colour Box heeft een volledige EQ met bas, midden en hoog, waarmee je de klank na de preamp flink kunt vormen. De Crooner heeft alleen een milde treble-cut en legt de nadruk op de verhouding tussen twee gaintrappen en een uitgangstransformator. Waar de Colour Box een preamp met een mengtafel-EQ is, is de Crooner vooral een gainstructuur met een eigen karakter, die het vormwerk grotendeels aan je vingers en je versterker overlaat.