Vocals

Waarom de Beyerdynamic M 88 TG al zestig jaar op zang en kick staat

Beyerdynamic M 88 op een microfoonstatief voor zang
Beyerdynamic M 88 op een microfoonstatief voor zang. Foto: Beyerdynamic

Dynamische microfoons zijn in een paar jaar tijd weer interessant geworden. Door podcasts, streams en thuisstudio’s in gewone woonkamers kwam de Shure SM7 op bureaus terecht waar vroeger een goedkope condensator stond. Ook de Electro-Voice RE20 werd voor veel mensen een begrip. De reden is simpel: een dynamische microfoon pikt minder van de ruimte op en verdraagt een harde stem of een kickdrum zonder dat er iets kapotgaat. In dat rijtje bekende namen wordt één microfoon vaak overgeslagen, terwijl hij langer meegaat dan de meeste: de beyerdynamic M 88 TG.

De M 88 wordt sinds 1963 met de hand gemaakt op het hoofdkantoor van beyerdynamic in Heilbronn. Oorspronkelijk is hij ontwikkeld voor spraakopnames. Daarna belandde hij op podia en in studio’s voor zang, bassdrum, toms, bascabinets, gitaarversterkers en blazers. Het is een microfoon die je in de microfoonla van een studio vaak tegenkomt, maar zelden op de foto’s ervan ziet.

Van M 88 TG naar M 88

Eerst de naam, omdat die inmiddels niet meer klopt. De TG in M 88 TG staat voor Tour Group, de live- en instrumentenlijn van beyerdynamic. Die toevoeging is bij de M 88 en de M 201 vervallen. De microfoon heet nu gewoon M 88. Het is niet de eerste keer dat de naam verandert: door de jaren heen zijn er versies geweest met andere kleuren en andere letters achter het typenummer.

Bij de laatste wijziging ging het om meer dan een nieuwe naam. De opdruk is aangepast en het grille is vervangen door een driedelige stoffen constructie die plosieven beter dempt dan het oude metalen grille. Membraan en transformator zijn gelijk gebleven. Wie een M 88 TG heeft of er een tweedehands vindt, heeft dus dezelfde motor als in de huidige M 88. Het verschil zit in de bescherming tegen luchtstoten en in het uiterlijk. Deze bespreking gaat over de TG-uitvoering; waar de nieuwe versie iets anders doet, staat dat erbij.

Bouw en binnenwerk

De M 88 TG is een moving-coil microfoon met een membraan van Hostaphan, een dunne polyesterfolie, en een neodymiummagneet. De behuizing is van messing en dat voel je: het ding weegt ruim 320 gram en is met een diameter van 48,5 mm en een lengte van 181 mm wat gedrongen. Een slanke handheld is het niet. Het oude metalen grille is erg stevig en geeft nauwelijks mee als je erin knijpt, wat bij een microfoon die tegen een bassdrumvel of een cabinet hangt geen overbodige luxe is.

In de behuizing zit een humcompensatiespoel die bromt van externe magnetische velden tegengaat. Dat is handig op een podium vol voedingen, lichtdimmers en gitaarversterkers, en ook in een thuisstudio waar de microfoon vlak naast een computer of een netadapter staat.

Schakelaars zijn er niet. Er is geen low-cut, geen presence-schakelaar en geen padschakelaar. Onderaan zit een XLR-aansluiting en dat is het. Bij de microfoon zitten een klem en een stevige koffer.

Klank en frequentiekarakter

Op papier loopt het frequentiebereik van 30 Hz tot 20 kHz, ruim voor een dynamische microfoon. beyerdynamic beschrijft het geluid als natuurlijk en zonder kleuring. Die belofte moet je met wat zout nemen, want de curve is niet vlak, en dat is ook precies waarom mensen hem kiezen.

Onderin begint al vanaf ongeveer 150 Hz een lichte roll-off. Dat merk je op afstand. Kom je dichtbij, dan neemt het nabijheidseffect het over, en dat is bij de M 88 flink. Het laag en laag-midden zwellen dan aan, wat een stem meer lijf geeft en een kickdrum meer body. Tussen 150 Hz en 1 kHz is de respons vrijwel vlak. Vanaf 1 kHz komt er een geleidelijke presence-boost, met ongeveer 4 dB extra rond 2,5 kHz, een kleine dip rond 5 kHz en een piek van ongeveer 6 dB rond 6,5 kHz. Daarna zakt het hoog rustig af richting 20 kHz.

Wat dat in de praktijk betekent: de boost in het hoog is breder en minder steil dan bij veel handhelds die op spraakverstaanbaarheid zijn afgesteld. Een stem klinkt daardoor gelijkmatiger en minder scherp, met aanwezigheid zonder het harde, bijtende hoog-midden dat sommige dynamische microfoons bij bepaalde zangers geven. In combinatie met het nabijheidseffect krijg je een volle, gedetailleerde stem die nog goed in de mix valt.

Een sterk punt is de weergave van transiënten. Voor een moving-coil microfoon vangt de M 88 de attack van een kick of een plukkende bassnaar opvallend precies, en zonder dat het hoog daarbij schel wordt. Hoge geluidsdrukken zijn geen probleem: de microfoon blijft schoon voor een bassdrum of een luide versterker.

Niet iedereen hoort hetzelfde in die curve. Bij snaredrum en toms kan de opbouw in het hoog-midden juist te veel worden; daar kiezen sommige technici liever voor een microfoon met een vlakker midden of een andere piek.

Beyerdynamic M 88 op een microfoonstatief
Beyerdynamic M 88 op een microfoonstatief. Foto: Beyerdynamic

Richtingsgevoeligheid

De M 88 TG is hypercardioïde. De voorkant is smaller dan bij een gewone cardioïde, de zijkanten worden sterker onderdrukt en er zit een kleine lob aan de achterkant. Op een druk podium of in een galmende zaal is dat goud waard: de zang komt los van de drums en de kans op feedback is klein. In een rumoerige thuisstudio onderdrukt hij ook goed achtergrondgeluid, en daarom werkt hij net zo goed als podcastmicrofoon.

Er zijn twee praktische gevolgen. De eerste is dat de zanger netjes in de as moet blijven. Wie veel met de microfoon beweegt of er schuin in zingt, hoort het hoog en het nabijheidseffect meteen veranderen. De tweede is de plaatsing van monitors. Bij een hypercardioïde ligt de ongevoeligste hoek niet recht achter de microfoon, maar schuin achter, ongeveer op 110 graden. Een wedge die precies achter de microfoon staat, zoals bij een SM58 gebruikelijk is, zit dus in die achterlob. Twee wedges schuin naar links en rechts werkt beter.

Zang en spraak

Voor zang is de M 88 TG vooral sterk bij mannenstemmen van dichtbij, en dan vooral bij zangers die niet extreem hard zingen. Het nabijheidseffect geeft een stem gewicht, de presence-boost houdt hem verstaanbaar en het brede hoog maakt het geheel niet scherp. Ook bij een zwakke of ongetrainde stem in een lastige, galmende ruimte heeft hij een goede reputatie: je kunt snel gain zetten zonder dat de monitor gaat rondzingen.

Bij heel luide zang levert hij soms minder dan je zou verwachten. De microfoon kan het niveau prima aan, maar een schreeuwende stem op een paar centimeter afstand wordt eerder dik en log dan krachtig.

Het zwakke punt van de TG-uitvoering zijn plosieven. Het metalen grille houdt een harde P of B maar matig tegen en ook wind gaat er makkelijk doorheen. Dat geldt voor buiten, maar ook voor een zanger die hard ademt of met veel lucht spreekt. Een popfilter in de studio of een schuimkap live is bij de TG geen overbodige luxe. Juist dit punt heeft beyerdynamic bij de huidige M 88 aangepakt met het driedelige stoffen grille.

Gain en uitgangsniveau

Hier onderscheidt de M 88 zich van de microfoons waarmee hij meestal vergeleken wordt. Door de neodymiummagneet geeft hij een relatief hoog uitgangsniveau voor een dynamische microfoon: ongeveer 2,9 mV/Pa, ofwel zo’n -51 dBV. Ter vergelijking: een SM7 zit rond 1,1 mV/Pa. Bij zachte spraak scheelt dat al snel 8 dB aan preamp-gain.

In de praktijk betekent dat: geen inline booster nodig. Een gewone interface zoals de Focusrite Scarlett haalt met een gemiddelde gain-instelling een bruikbaar niveau uit een spreekstem, zonder dat de preamp volledig open moet en de ruis opkomt. Voor podcasters en thuisopnames is dat een concreet voordeel. Voor een kick of een basversterker maakt het niet uit, daar is genoeg signaal.

De nominale impedantie is 200 ohm, standaard voor een moderne dynamische microfoon. Lange kabels op een podium zijn dus geen probleem.

Kickdrum en toms

Tegenwoordig profileert beyerdynamic de M 88 nadrukkelijk als kickdrummicrofoon, en daar presteert hij ook goed. Het sterke nabijheidseffect geeft body, de precieze transiënten geven de attack van de beater, en het onderdrukken van zijkanten houdt snare en hi-hat redelijk buiten de kicksporen. Ook op toms werkt hij, al kan het hoog-midden daar te prominent worden, afhankelijk van de drums en de stemming.

Een praktische kanttekening: zet de microfoon bij de kick niet diep in de trommel en niet recht in de luchtstroom van de poort in het resonantievel. Op die plek krijgt het membraan bij elke slag een flinke luchtstoot te verwerken, en er zijn exemplaren waarbij het membraan daardoor beschadigd raakte en vervangen moest worden. Net buiten de drum, naast de luchtstroom van de poort, is veiliger en levert vaak een ronder laag op. beyerdynamic raadt voor de kick de WS 59 AZ aan, een windscherm dat de luchtstoten opvangt.

Bas, gitaar en blazers

Op bascabinets is de M 88 TG het meest onbetwist. Het laag is gedetailleerd voor een dynamische microfoon, het laag-midden is vol zonder te overheersen, en het hoog pakt het geluid van de snaren en het klikje van de aanslag. Hetzelfde geldt voor de onderste rotor van een Leslie, een bron die van nature veel laag en weinig detail heeft.

Beyerdynamic M 88 dynamische microfoon
Beyerdynamic M 88 dynamische microfoon. Foto: Beyerdynamic

Op gitaarversterkers lopen de ervaringen uiteen. Er is genoeg detail om het karakter van een amp te vangen zonder dat crunch of distortion scherp wordt, en veel technici gebruiken hem daarom graag op een gitaarcabinet. Maar op een gitaar met veel laag-midden, zoals een clean geluid met een donkere humbucker of een akoestische gitaar, kan hij juist wat hol en modderig worden. Op een gitaarcabinet is hij een goede tweede microfoon naast een SM57 of een condensator; als vaste akoestische-gitaarmicrofoon is hij niet de eerste keus.

Bij blazers wordt hij juist wel geprezen. Op trompet en saxofoon kan hij hoge geluidsdrukken prima aan en het brede hoog maakt een trompet minder schel dan sommige alternatieven. Er zijn technici die hem daar zelfs verkiezen boven een Sennheiser MD 421.

Tegenover RE20 en SM7

De twee microfoons waarmee de M 88 het vaakst vergeleken wordt, zijn de Electro-Voice RE20 en de Shure SM7. Alle drie zijn dynamische microfoons die zowel op zang als op kick en bas worden gebruikt, en in de Verenigde Staten zitten ze in dezelfde prijsklasse: de M 88 TG had daar een straatprijs rond de 400 dollar.

De RE20 en de SM7 zijn groter, zwaarder en ingericht als studio- en broadcastmicrofoons. Ze hebben een ingebouwde schakelaar voor de lage tonen, een uitgebreide windkap tegen plosieven en de RE20 heeft een ontwerp dat het nabijheidseffect juist beperkt. Ze zijn bovendien veel bekender: een RE20 staat in bijna net zoveel studio’s als een SM57. Ze zijn wel minder handig op een volle drumset of een cabinet en minder logisch om met de hand vast te houden.

De M 88 is compacter en heeft een smaller richtpatroon. Hij levert meer signaal dan de SM7, waardoor er geen booster nodig is. Hij heeft wel meer nabijheidseffect dan de RE20, en dat is afhankelijk van de bron een voordeel of iets om rekening mee te houden. Wie live werkt, heeft aan de M 88 meer: hij past op een gewone statief, werkt als handheld en hindert de drummer niet.

Een SM57 of SM58 is het voor de hand liggende goedkopere alternatief. Die zijn bruikbaar, onverwoestbaar en overal verkrijgbaar, maar hebben minder laag en een scherper hoog-midden. Op zang en bas trekt de M 88 hier duidelijk de langste strohalm.

Ons oordeel

De M 88 TG is een van de meest veelzijdige dynamische microfoons die er zijn, en dat is geen holle frase: weinig microfoons doen zang, kick, bas en blazers allemaal op een niveau dat je zonder schaamte op een plaat zet. Het nabijheidseffect, de brede presence-boost en het hoge uitgangsniveau zijn de drie eigenschappen die hem bijzonder maken. Samen leveren ze een volle, gedetailleerde bron die zich goed laat bewerken en die een preamp niet tot het uiterste dwingt.

Er zijn ook echte beperkingen. De TG vangt plosieven en wind slecht op, het smalle richtpatroon vraagt om een zanger die netjes in de as blijft, het hoog-midden kan op snare en toms te veel worden, en op akoestische gitaar is hij niet op zijn best. Voor de kick moet je hem verstandig plaatsen. En hij is niet goedkoop, zeker niet tegenover een SM57 die op veel bronnen tachtig procent van het werk doet.

Maar dat het basisontwerp sinds 1963 nauwelijks is aangepast en dat de laatste wijziging vooral over het grille ging, zegt veel. Wat het membraan en de transformator doen, hoefde niemand te verbeteren.

Ook de M 201, de kleinere broer die vooral op snare en gitaar wordt gebruikt, verloor bij die laatste wijziging de TG-aanduiding; de rest van de M-serie hield zijn naam.